Sosyal Bilimler Enstitüsü / Social Sciences Institute

Permanent URI for this collectionhttps://hdl.handle.net/11727/1394

Browse

Filters

Settings

Search Results

Now showing 1 - 10 of 1321
  • No Thumbnail Available
    Item
    FOMO’nun Bilişsel-Davranışçı yaklaşım çerçevesinde incelenmesi: FOMO’nun Problemli telefon kullanımıyla olan ilişkisinde bilişsel çarpıtmalar ve üstbilişlerin aracılık rolü
    (Başkent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2025) Taneri, Ege; Akın Sarı, Burçin
    Teknolojinin gelişmesiyle birlikte insanların tamamına yakını akıllı telefon kullanmaktadır. Akıllı telefonlar, insanlara bazı avantajlar sağlamalarının yanı sıra, FOMO (Fear of Missing Out) ve problemli telefon kullanımı gibi birçok psikolojik soruna neden olabilmektedir. Bu psikolojik sorunlar, son zamanlarda özellikle genç yaş gruplarında yaygın olarak görülebilmektedir ve bu grupların sağlığını ciddi anlamda tehdit edebilmektedir. Dolayısıyla, FOMO ve problemli telefon kullanımın altında yatıyor olabilecek mekanizmaların belirlenmesinin ve bu psikolojik sorunlara yönelik tedavi planı geliştirilmesinin önemli olduğu düşünülmektedir. Bu noktadan hareketle, Obsesif Kompulsif Bozukluğun (OKB) bilişsel-davranışçı modelinden ilham alan mevcut çalışma, FOMO'yu obsesyonlara eşlik eden kaygıya, problemli telefon kullanımını bu kaygıyı hafifletmek için sergilenen kompulsif davranışa benzetmektedir. Ayrıca, FOMO ve problemli telefon kullanımını bilişsel-davranışçı bir yaklaşımla ele alan mevcut çalışmada, FOMO'nun olumsuz duyguyu, problemli telefon kullanımının ise olumsuz davranışı temsil ettiği varsayılarak, bu ilişkiye zihinsel süreçlerin de eşlik edebileceği düşünülmüştür. Bu nedenle mevcut çalışmanın amacı, FOMO ile problemli telefon kullanımı arasındaki ilişkide, OKB ile de ilişkili olduğu bilinen bilişsel çarpıtmalar, üstbilişler ve bunların alt boyutları gibi zihinsel süreçlerin aracılık etkilerini araştırmaktır. Araştırmaya 18-36 yaş aralığında bulunan ve son 6 ay içerisinde psikofarmakolojik tedavi almamış 386 kişi katılmıştır. Mevcut çalışmanın örneklem grubunun 269’u kadın (%69.7), 117’si erkek (%30.3) katılımcılardan oluşmaktadır ve katılımcıların yaş ortalaması 23.67’dir (SS = 3.79). Mevcut çalışmada veri toplama araçları olarak Demografik Bilgi Formu, Sosyal Ortamlarda Gelişmeleri Kaçırma Korkusu Ölçeği (FOMO), Bilişsel Çarpıtma Ölçeği (BÇÖ), Üstbilişler Ölçeği-30 (ÜBÇ-30) ve Problemli Mobil Telefon Kullanım Ölçeği (PMTKÖ) kullanılmıştır. Elde edilen bulgulara göre FOMO, problemli telefon kullanımı, bilişsel çarpıtmalar ve üstbilişler birbirleriyle orta-yüksek düzeyde, pozitif yönde ve anlamlı olarak ilişkilidir. Mevcut çalışmanın bu ana değişkenlerinin yaş ile anlamlı ilişkiye sahip olmadığı anlaşılmıştır. Buna ek olarak, FOMO ve problemli telefon kullanımının cinsiyete, telefon kullanım süresine ve sosyal medya kullanım sıklığına göre anlamlı olarak farklılaştığı görülmüştür. Demografik değişkenlere yönelik bulgular detaylarıyla sunulmuştur. Yapılan aracılık analizleri neticesinde bilişsel çarpıtmalar ve üstbilişlerin, FOMO ve problemli telefon kullanımı arasındaki ilişkide kısmi aracılık etkisine sahip olduğu keşfedilmiştir. Ayrıca, BÇÖ’nün alt boyutu olan umutsuzluğun ve ÜBÖ-30’un alt boyutu olan bilişsel güvenin, FOMO ile problemli telefon kullanımı arasındaki ilişkide kısmi aracılık rolü olduğu tespit edilmiştir. Alanyazında, FOMO ile bilişsel çarpıtmalar arasındaki ilişkiyi inceleyen, bilişsel çarpıtmalar ve üstbilişlerin birlikte FOMO ve problemli telefon kullanımı arasındaki ilişkideki aracılık etkilerini inceleyen bir çalışmaya rastlanmamıştır. Bunun yanı sıra mevcut çalışma, FOMO ve problemli telefon kullanımı arasındaki ilişkinin OKB ile benzerliğini ortaya koyan ve bu ilişkiyi bilişsel-davranışçı yaklaşımla ele alan bilinen ilk araştırmadır. Sonuç olarak mevcut çalışma, FOMO duygusu ve problemli telefon kullanımı davranışı arasındaki ilişkide, bilişsel çarpıtmalar ve üstbilişleri gibi zihinsel süreçlerin aracılık ettiğini keşfetmiştir. Özellikle umutsuzluk bilişsel çarpıtmasının ve bilişsel güvensizliğin bu ilişkideki rolünü ortaya koymuştur. Dolayısıyla, FOMO ve problemli telefon kullanımın tedavisinde; Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) uygulanmasının, bilişsel çarpıtmalar ve üstbilişlerin ele alınmasının, umutsuzluk ve bilişsel güvensizlik üzerine çalışılmasının faydalı olabileceği öngörülmektedir. With the advancement of technology, almost all people use smartphones. Smartphones, in addition to providing some advantages to people, can cause many psychological problems such as FOMO (Fear of Missing Out) and problematic smartphone use. These psychological problems have recently become widespread, especially in young age groups, and can seriously threaten the health of these groups. Therefore, it is thought that it is important to determine the mechanisms that may underlie FOMO and problematic smartphone use and to develop a treatment plan for these psychological problems. From this point on, the current study, inspired by the cognitive-behavioral model of Obsessive-Compulsive Disorder (OCD), compares FOMO to the anxiety that accompanies obsessions, and problematic smartphone use to the compulsive behavior exhibited to alleviate this anxiety. In addition, in the current study, which examines FOMO and problematic smartphone use with a cognitive-behavioral approach, it is assumed that FOMO represents negative emotion and problematic smartphone use represents negative behavior, and that mental processes may also accompany this relationship. Therefore, the aim of the present study was to investigate the mediating effects of mental processes such as cognitive distortions, metacognitions and their subscales, which are known to be associated with OCD, on the relationship between FOMO and problematic smartphone use. A total of 386 individuals, aged between 18 and 36, who had not received psychopharmacological treatment in the last 6 months, participated in the study.The sample group of the present study consisted of 269 female (%69.7) and 117 male (%30.3) participants, and the mean age of the participants was 23.67 (SD = 3.79). The data collection tools in the present study were the Demographic Information Form, Fear of Missing Out Scale (FOMO), Cognitive Distortion Scale (CFS), Metacognitions Scale-30 (MCS-30) and Problematic Mobile Phone Use Scale (PMPTUS). According to the findings, FOMO, problematic smartphone use, cognitive distortions and metacognitions are positively and significantly related to each other at a medium-high level. It was understood that these main variables of the present study were not significantly related to age. In addition, it was observed that FOMO and problematic smartphone use differed significantly according to gender, phone use duration and social media use frequency. The findings regarding demographic variables are presented in detail. As a result of the mediation analyses conducted, it was discovered that cognitive distortions and metacognitions have a partial mediation effect in the relationship between FOMO and problematic smartphone use. In addition, it was determined that hopelessness, a sub-dimension of BCI, and cognitive confidence, a sub-dimension of MCQ-30, have a partial mediation role in the relationship between FOMO and problematic smartphone use. In the literature, no study was found that examined the relationship between FOMO and cognitive distortions, or examined the mediation effects of cognitive distortions and metacognitions together in the relationship between FOMO and problematic smartphone use. In addition, the present study is the first known study to reveal the similarity of the relationship between FOMO and problematic smartphone use to OCD and to address this relationship with a cognitive-behavioral approach. In conclusion, the present study discovered that the relationship between the feeling of FOMO and problematic smartphone use behavior is mediated by mental processes such as cognitive distortions and metacognitions. In particular, it revealed the role of hopelessness cognitive distortion and cognitive insecurity in this relationship. Therefore, it is predicted that the application of Cognitive Behavioral Therapy (CBT), addressing cognitive distortions and metacognitions, and working on hopelessness and cognitive insecurity may be beneficial in the treatment of FOMO and problematic smartphone use.
  • No Thumbnail Available
    Item
    Erken Cumhuriyet dönemi modernleşmesinin bir temsil mekanı olarak karadeniz vapuru ve iç mekan analizi
    (Başkent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2025) Güneş, Nilsu; Şumnu, Umut
    Türkiye’de Erken Cumhuriyet dönemindeki modernleşme hareketi, Atatürk’ün liderliğinde gerçekleştirilen siyasal, toplumsal, ekonomik, hukuki ve kültürel reformlar ile Batı'nın yaşam tarzının benimsenmesiyle büyük bir hız kazanmıştır. 1923 yılında, Cumhuriyetin ilanı ve yeni başkent olan Ankara'nın modern bir şehir olarak inşa edilmesi, modernleşme sürecinin önemli adımları olmuştur. Ulusun inşasında, ‘eski’ ile ‘yeni’ arasındaki farkları belirginleştirme çabaları, günlük yaşamdan eğitime, sanattan hukuk sistemine kadar geniş bir yelpazede kendini göstermiştir. Kıyafet devrimi, Latin alfabesine geçiş ve kadın hakları konusundaki reformlar, bu süreçte öne çıkan değişikliklerdendir. Erken Cumhuriyet Dönemi modernleşme hareketi, Türkiye’nin çok kısa bir sürede dönüştüğü modern çehresini uluslararası alanda tanıtma çabasıdır. Bu kapsamda yeni kitaplar ve süreli yayınlar yazılmış, albümler ve broşürler hazırlanmış, belgeseller çekilmiş ve uluslararası alanda dağıtılmıştır. Bir diğer husus; uluslararası sergi, fuar ve konferanslara katılımın artmasıdır. Erken Cumhuriyet döneminde, Karadeniz Vapuru Seyyar Sergisi, Türkiye'nin modernleşme sürecindeki başarılarını ve yerli üretimlerini dünya çapında sergilemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Karadeniz Vapuru projesi, Türkiye'nin ekonomik kalkınma stratejileriyle de uyumlu olarak, yerli üretimlerin ve reformların uluslararası alanda tanıtılmasına katkı sağlamıştır. Proje, 1926 yılında bir ‘seyyar sergi’ fikri olarak hayata geçirilmiş ve eski bir yük vapuru olan S.S. Wilis, sergi alanına dönüştürülerek Avrupa’yı dolaşmıştır. Atatürk’ün desteklediği bu proje, Modern Türkiye Cumhuriyeti’nin dünyaya tanıtılması açısından büyük bir öneme sahiptir. Bu çalışmanın amacı; modernizmin temsili olarak Karadeniz Vapurunun iç mekân analizini yapmaktır. Böylelikle Karadeniz Vapuruna ilişkin mevcut literatür, tasarım tarihi perspektifinden yeniden ele alınacaktır. Bu çalışmada nitel araştırma yöntemine başvurulacaktır; seyahat anıları, resmî belgeler, tarihsel metinler, fotoğraflar, video kayıtları ve çizimlerden yararlanılarak görsel analizler ile mekan tanımlaması yapılacaktır. Çalışmanın sonucunda; Karadeniz Vapuru projesi ile Türkiye’de, yeni yeni bir disiplin haline gelmeye başlayan iç mimarlık tarih yazımına ilişkin bir belge birikimi ve belleğin oluşturulmasıyla iç mimarlık tarihine olan ilginin artırılmasına katkıda bulunulacaktır. The modernisation movement in Turkey in the Early Republican period gained great momentum with the adoption of the Western way of life through political, social, economic, legal and cultural reforms carried out under the leadership of Atatürk. In 1923, the proclamation of the Republic and the construction of the new capital Ankara as a modern city were important steps in the modernisation process. In the construction of the nation, efforts to clarify the differences between the “old” and the “new” manifested themselves in a wide range of areas from daily life to education, from art to the legal system. The dress code revolution, the transition to the Latin alphabet and reforms on women's rights are among the prominent changes in this process. The modernisation movement of the Early Republican Era was an effort to promote Turkey's modern face, which it had transformed in a very short period of time, in the international arena. In this context, new books and periodicals were written, albums and brochures were prepared, documentaries were filmed and distributed internationally. In addition, participation in international exhibitions, fairs and conferences increased. In the Early Republican period, the S.S. Karadeniz Travelling Exhibition (Exposition Flottante Turquie), was held to showcase Turkey's achievements in the modernisation process and domestic productions worldwide. In line with Turkey's economic development strategies, the S.S. Karadeniz project contributed to the international promotion of domestic productions and reforms. The project was realised in 1926 as a “travelling exhibition” idea and the S.S. Wilis, an old cargo steamer, was converted into an exhibition space and travelled around Europe. This project, supported by Atatürk, is of great importance in terms of introducing the Modern Republic of Turkey to the world. The aim of this study is to analyse the interior of the S.S. Karadeniz as a representation of modernism. Thus, the existing literature on the S.S. Karadeniz will be re-examined from the perspective of design history. In this study, qualitative research method will be used; travel memories, official documents, historical texts, photographs, video recordings and drawings will be used to define the space with visual analyses. As a result of the study; the S.S. Karadeniz project will contribute to increasing the interest in the history of interior architecture by creating a document accumulation and memory regarding the historiography of interior architecture, which has recently become a new discipline in Turkey.
  • No Thumbnail Available
    Item
    Tek ebeveynli koruyucu ailelerin deneyimleri
    (Başkent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2025) Aydeniz, Ülkü; İçağasıoğlu Çoban, Arzu
    Bu araştırma, Türkiye’de tek ebeveynli koruyucu ailelerin deneyimlerini anlamayı, bu ailelerin koruyucu aile olma motivasyonlarını, süreçte karşılaştıkları sistemsel zorlukları ve destek mekanizmalarına ilişkin algılarını incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma, çocuk koruma sisteminde giderek daha önem kazanan ancak literatürde sınırlı biçimde incelenen tek ebeveynli koruyucu ailelik olgusunu görünür kılmaya katkı sağlamayı hedeflemiştir. Araştırma nitel yöntemle yürütülmüş, 15 tek ebeveynli koruyucu aileyle yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Katılımcılar “K1–K15” kodlarıyla tanımlanmış, elde edilen veriler tematik analiz tekniğiyle çözümlenmiştir. Bulgular, “koruyucu aileliğe karar verme süreci”, “koruyucu aile olma süreci” ve “koruyucu aile olduktan sonraki süreç” başlıkları altında yapılandırılmıştır. Katılımcıların çoğu, çocuk sahibi olma isteği, yaşama anlam katma ve çocuklara dokunma arzusu gibi içsel motivasyonlarla koruyucu aile olmaya karar verdiklerini belirtmiştir. Ancak uygulamada mevzuatın yetersizliği, taraflara yönelik hak–yetki–sorumluluk sınırlarının belirsizliği ve toplumsal bakış açısının etkileri önemli sistemsel sorunlar olarak öne çıkmıştır. Araştırma, koruyucu ailelik sisteminin amacındaki süreli yapısı ile uygulamadaki süresiz yapısı arasındaki uyumsuzluğu ortaya koymuştur. Katılımcılar, koruyucu aileliğin kendilerine yaşam anlamı kazandırdığını ve çocuğun gelişiminde aktif rol almanın kişiliklerinde dönüştürücü bir deneyim yarattığını vurgulamıştır. Tüm zorluklara rağmen, “bugün olsa yine yaparım” duygusu katılımcıların tamamında ortak bir kararlılık olarak öne çıkmıştır. Araştırmanın sonuçları, tek ebeveynli koruyucu ailelerin çocuk koruma sisteminde hem nitelik hem de sorumluluk açısından önemli bir boşluğu doldurduğunu göstermektedir. Bununla birlikte, mevcut mevzuatın yetersiz yapısı ve destek mekanizmalarının sınırlılığı bu potansiyelin tam olarak değerlendirilememesine yol açmaktadır. Bulgular, yalnızca tek ebeveynli koruyucu ailelere değil, sistemin bütününe ilişkin yapısal sorunları da ortaya koymaktadır. Çocuğun yüksek yararını esas alan bir sistem için, mevzuat yenilenmeli; koruyucu aile ve biyolojik ailenin hak ve sorumlulukları açık biçimde tanımlanmalı, taraflara yönelik güçlendirici çalışmalar yürütülmeli ve çocuğun bireysel ihtiyaçlarına göre en uygun aile temelli yerleştirme planları yapılmalıdır. Bu düzenlemeler, sistemin bütüncül, adil ve sürdürülebilir bir yapıya kavuşmasına katkı sağlayacaktır. This study aims to explore the experiences of single-parent foster families in Türkiye, focusing on their motivations for becoming foster carers, the systemic challenges they encounter throughout the process, and their perceptions of existing support mechanisms. The research seeks to contribute to the visibility of single-parent foster care—a phenomenon that has gained increasing importance within the child protection system but remains underrepresented in the academic literature.The study employs a qualitative research design and is based on semi-structured, in-depth interviews conducted with 15 single-parent foster families. Participants were coded as K1–K15, and the data were analyzed using thematic analysis. The findings are structured under three main categories: the decision-making process for becoming a foster family, the process of becoming a foster family, and the process after becoming a foster family.Most participants stated that their decision to become foster parents stemmed from intrinsic motivations such as the desire to have a child, to add meaning to their lives, and to make a positive difference in a child’s life. However, in practice, the inadequacy of current legislation, the ambiguity surrounding the rights, responsibilities, and boundaries of involved parties, and the impact of prevailing social attitudes emerged as major systemic challenges. The research also reveals a structural inconsistency between the intended temporary nature of foster care and its permanent implementation in practice.Participants emphasized that being a foster parent added profound meaning to their lives and that actively contributing to a child’s development was a transformative experience for them. Despite all challenges, the shared sentiment “I would do it again if I could” emerged as a common expression of determination among all participants.The findings demonstrate that single-parent foster families fill a significant gap in the child protection system, both in terms of quality and responsibility. However, the limited scope of existing legislation and the insufficiency of support mechanisms hinder the full realization of this potential. The results also highlight structural issues that extend beyond single-parent foster families to the broader foster care system. For a system grounded in the best interests of the child, legislation must be revised; the rights and responsibilities of foster and biological families should be clearly defined; empowering programs should be implemented for all parties; and family-based placements must be planned according to the individual needs of each child. Such reforms would contribute to a more holistic, equitable, and sustainable foster care system.
  • No Thumbnail Available
    Item
    Türk hukukunda erken evlilikler
    (Başkent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2025) Yaşar Yıldırım, Ayşe; Doğru, Derya
    Bu tez, Türk Medeni Kanunu‟nun on sekiz yaşın altında evlenmeyi mümkün kılan 124, 126 ve 128. maddelerini hukuk sosyolojisi perspektifinden inceleyerek Türk Hukuku‟nda erken evliliklerin sosyo-legal analizini yapmaktadır. Çalışma, aile mahkemelerine 16 yaşında evlenme izni ile başvuran çocukların davalarına bakan aile mahkemesi hâkimleriyle yapılan nitel görüşmeleri içerir saha araştırması ile desteklenmiştir. Konumuz bakımından önem taşıyan çocukluk kavramı sosyolojik inşa sürecinden geçerek hukuk disiplinin yanı sıra diğer sosyal bilim ve iktisadi disiplinlerin alanlarına temas etmektedir. Çocukluk dönemi kendine has özelliklerinin yanı sıra aile ve evlenme temalarıyla beraber hemen hemen tüm günümüz toplumlarında evrensel ve kalıcı bir dönemi niteler. Bu çalışma kapsamında ilgili kurumların hukukla olan ilişkileri erken evlenmeler bağlamında ele alınmıştır. Tez boyunca 16 yaşında mahkeme izni ile, 17 yaşında ise aile izni ile evlenmesine müsaade edilen çocukların yanı sıra resmi evlenme akdi olmamasına rağmen erken evlendirilen çocukları kapsayan hukuk mevzuatı ve bu kapsamda kanun yapıcıların, yargı aktörlerinin, yerel mahkemelerin ve yüksek mahkemelerin erken evliliklere karşı tutumlarını içeren egemen hukuk kültürü; evlenme yaşına ilişkin hukuk kuralının Osmanlı‟dan günümüze kadar tarihi gelişiminden yararlanılarak incelenmiştir. İlgili hukuk kurallarına ilişkin tartışma, çocuğun üstün yararı, toplumsal cinsiyet ve çocuk hakları çerçevesinde yürütülmüştür. Bu sayede hukuk kurallarının etkinliğinin artırılması amaçlanmaktadır. This thesis examines articles 124, 126, and 128 of the Turkish Civil Code which allow marriage under eighteen, from a sociology of law perspective and conducts a socio-legal analysis of early marriages in Turkish Law. The study is supported by field research consisting of qualitative interviews with family court judges who proceed cases of children who apply to family courts for marriage permission at the age of 16. The concept of childhood goes through a sociological construction process and touches upon the fields of social sciences and economic disciplines as well as the discipline of law. Along with its unique characteristics, childhood, together with the themes of family and marriage, marks a universal and permanent period in almost all contemporary societies. In this context, the relations of relevant institutions with the law have been addressed within the framework of early marriages. Throughout the thesis, the legal legislation that applies to the children who are allowed to marry at the age of 16 with court permission and at the age of 17 with parental permission, as well as children who are married early even without an official marriage contract, and the dominant legal culture including the attitudes of lawmakers, judicial actors, local courts and high courts towards early marriages have been analyzed by examining the historical development of the legal rule regarding the age of marriage from the Ottoman Era to the present day. The discussion on the effectiveness of the relevant legal rules has been carried out regarding the best interest of the child, gender, and children's rights, in order to increase the effectiveness of the legal regulations.
  • No Thumbnail Available
    Item
    İnsan hakları perspektifinden toplumsal cinsiyet eşitsizliği ve kadına karşı şiddet
    (Başkent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2025) Yıldırım, Gülsüm Aybüke; Doğru, Derya
    Bu çalışma, kadına karşı şiddetin toplumsal cinsiyet eşitsizliği ile olan bağlantısını insan hakları hukuku perspektifinden incelemeyi amaçlamaktadır. Tezin ilk bölümünde, toplumsal cinsiyet kavramı ve bu kavram etrafında şekillenen eşitsizlik dinamikleri ele alınarak, ataerkil sistemin toplumsal cinsiyet rollerini nasıl biçimlendirdiği ortaya konulmuştur. Eğitim, aile, din, kültür ve medya gibi sosyal yapılar üzerinden bu rollerin pekiştirilme biçimleri incelenmiş, toplumsal cinsiyet temelli ayrımcılığın kadına yönelik şiddete nasıl zemin hazırladığı tartışılmıştır. İkinci bölümde, kadına karşı şiddet, kadınların temel insan haklarının ihlali olarak ele alınarak; kadının insan haklarının uluslararası hukukta geçirdiği tarihsel evrim analiz edilmiştir. Birleşmiş Milletler ve Avrupa Konseyi gibi uluslararası kuruluşların hazırladığı sözleşmeler ile CEDAW Komitesi’nin tavsiye kararları üzerinden kadına yönelik şiddetin uluslararası hukukta nasıl ele alındığı değerlendirilmiştir. Ayrıca, devletin pozitif yükümlülükleri bağlamında şiddetin önlenmesi sorumluluğu ve kadına karşı şiddetin, diğer hak ihlallerinden bağımsız ve kendi başına bir insan hakkı ihlali olarak değerlendirilmesi gerektiği üzerinde durulmuştur. Tezin üçüncü bölümünde ise Türkiye’de kadına karşı şiddetle mücadeleye yönelik hukuki düzenlemeler ve uygulamalar incelenmiştir. İstanbul Sözleşmesi ve 6284 sayılı Kanun çerçevesinde geliştirilen önleyici ve koruyucu mekanizmalar, destek hizmetleri ve yargı kararları üzerinden mevcut durum analiz edilmiştir. Çalışmanın sonunda ise, mevzuatın etkinliği, uygulamadaki aksaklıklar ve insan hakları perspektifinden önerilere yer verilmiştir. This study aims to examine the relationship between violence against women and gender inequality from the perspective of human rights law. In the first chapter, the concept of gender and the dynamics of inequality shaped around this concept are discussed, revealing how the patriarchal system constructs gender roles. The reinforcement of these roles through social structures such as education, family, religion, culture, and media is analyzed, and the ways in which gender-based discrimination lays the groundwork for violence against women are evaluated. The second chapter addresses violence against women as a violation of fundamental human rights, analyzing the historical evolution of women’s human rights in international law. The study evaluates how international organizations such as the United Nations and the Council of Europe, along with the recommendations of the CEDAW Committee, have addressed violence against women within the framework of international law. Furthermore, it emphasizes the state’s positive obligations in preventing violence and argues that violence against women should be considered an independent human rights violation in its own right. The third chapter examines legal regulations and practices in Turkey regarding the struggle against violence against women. Within the framework of the Istanbul Convention and Law No. 6284, preventive and protective mechanisms, support services, and judicial decisions are analyzed to assess the current situation. In conclusion, the study discusses the effectiveness of legislation, identifies shortcomings in practice, and offers recommendations from a human rights perspective
  • No Thumbnail Available
    Item
    Yapısal kırılmalarda TCMB politika faiz oranlarının banka faiz oranlarına olan geçişkenliğinin ölçülmesi
    (Başkent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2025) Köş, Soner; Ekim Kocaman, Bade
    Bu çalışmada, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından uygulanan politika faiz oranlarının, banka kredi ve mevduat faiz oranlarına olan geçişkenliği incelenmiştir. Çalışmanın temel amacı, istikrarlı dönemden başlayıp döviz krizi, yüksek enflasyon ve faiz artışları gibi yapısal kırılma dönemlerini de içine alan 2011 yılı Ocak ayından 2024 yılı Haziran ayına kadar olan dönemde, TCMB tarafından uygulanan politika faizi oranlarının ağırlıklı ortalamasını içeren AOFM’nin banka kredi ve mevduat faiz oranları üzerindeki etkisini analiz etmektir. Çalışma kapsamında nedensellik testi için Toda – Yamamoto nedensellik modeli, geçişkenliğin derecesini ve yönünü testi için de Otoregresif Dağıtılmış Gecikme Modeli (ARDL) model ve Hata Düzeltme Modeli (ECM) kurulmuştur. Analiz sonuçları; TCMB politika faiz oranlarının mevduat ve kredi faizleri üzerinde anlamlı bir geçişkenlik etkisi yarattığını göstermektedir. Bununla birlikte; yapısal kırılmaların yaşandığı dönemlerde bu geçişkenlikte farklılıkların oluştuğu görülmüştür. TCMB'nin politika faizlerinin banka faizlerine geçişkenliğini artırmak için, özellikle mevduat faizlerinin duyarlılığını artırıcı ek mekanizmaların devreye sokulması önerilmektedir. Çalışmanın bulgularının, politika yapıcılar ve bankacılık sektörü açısından faydalı olacağı düşünülmektedir. In this study, the pass-through effects of policy interest rates implemented by the Central Bank of the Republic of Turkey (CBRT) on bank loan and deposit interest rates are investigated. The main objective of the study is to analyze the impact of the weighted average of policy interest rates (AOFM) applied by the CBRT on bank loan and deposit rates from January 2011 to June 2024, encompassing periods of stability as well as structural break periods such as currency crises, high inflation, and interest rate hikes. Within the scope of the study, the Toda-Yamamoto causality test is employed for causality analysis, and the Autoregressive Distributed Lag (ARDL) model along with the Error Correction Model (ECM) are utilized to test the direction and degree of pass-through. The analysis results indicate that CBRT policy interest rates have a significant pass-through effect on both deposit and loan interest rates. However, differences in pass-through effectiveness have been observed during periods characterized by structural breaks. To enhance the pass-through of CBRT policy rates to bank interest rates, it is recommended that additional mechanisms be implemented, particularly to increase the sensitivity of deposit rates. The findings of the study are considered beneficial for policymakers and the banking sector.
  • No Thumbnail Available
    Item
    Makroekonomik değişkenlerin BIST 100 ve BIST sınai endeksi üzerindeki etkileri: Zaman serisi analizi
    (Başkent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2025) Kinay, Necdet; Ekim Kocaman, Bade
    Finansal piyasaların gelişmişlik düzeyi, bir ekonominin istikrarı ve büyüme potansiyeli açısından önemli bir göstergedir. Özellikle gelişmekte olan ülkelerde, borsa endekslerinin makroekonomik değişkenlere karşı verdiği tepkiler, hem yatırım kararlarının şekillenmesinde hem de para politikalarının etkililiğinde belirleyici rol oynamaktadır. Türkiye gibi yükselen piyasa ekonomilerinde, finansal piyasa dinamiklerinin ekonomik göstergelerle olan ilişkisi gerek akademik literatürde gerekse politika yapıcılar nezdinde yoğun biçimde tartışılmaktadır. Bu çalışmada, Türkiye'de Borsa İstanbul 100 Endeksi (XU100) ve İmalat Sanayi Endeksi (XUSIN) gibi iki önemli finansal ve reel sektör göstergesinin, seçilmiş makroekonomik değişkenler karşısındaki tepkisi analiz edilmiştir. Bağımsız değişkenler olarak M1 para arzı, tüketici fiyat endeksi (enflasyon), döviz kuru (USD), politika faiz oranı ve gram altın fiyatı seçilmiştir. Çalışmada kullanılan veri seti, 2018–2025 dönemine ait aylık frekansta derlenmiş olup, zaman serisi analizlerine uygun biçimde işlenmiştir. Tezin temel amacı, söz konusu makroekonomik göstergelerin borsa ve sanayi endeksleri üzerindeki etkilerini sadece korelasyonel değil, aynı zamanda nedensel ve dinamik ilişkiler üzerinden değerlendirmektir. Bu amaçla ADF testi ile serilerin durağanlığı kontrol edilmiş, OLS regresyon yöntemiyle eşanlı ilişkiler, Granger nedensellik testi ile gecikmeli etkiler, Johansen ile uzun vadeli ilişkiler, VAR modeli ve impulse response fonksiyonları ile şok tepkileri analiz edilmiştir. Ayrıca modelin güvenilirliği, çoklu doğrusal bağlantı riski VIF testi ile sınanmıştır. Bu kapsamlı analizle, Türkiye’de makroekonomik koşulların sermaye piyasalarına ve reel sektöre olan etkileri derinlemesine incelenmiş; politika faiz oranının anlamlı ve yönlendirici etkisi öne çıkarken, diğer değişkenlerin kısa vadeli ve sınırlı etkileri dikkat çekmiştir. Çalışma, ekonomi yönetimi, yatırımcılar ve araştırmacılar için veri odaklı ve metodolojik olarak güçlü bir referans sunmayı hedeflemektedir. The level of development in financial markets is a critical indicator of a country's economic stability and growth potential. In developing countries in particular, the responses of stock market indices to macroeconomic variables play a decisive role in shaping investment decisions and in the effectiveness of monetary policies. In emerging market economies such as Turkey, the relationship between financial market dynamics and macroeconomic indicators has been widely discussed in both the academic literature and among policy makers. This study analyzes the responses of two key financial and real sector indicators in Turkey—the Borsa Istanbul 100 Index (XU100) and the Manufacturing Industry Index (XUSIN)—to selected macroeconomic variables. The independent variables include M1 money supply, the consumer price index (inflation), the exchange rate (USD), the policy interest rate, and gold prices. The dataset covers monthly frequency data for the period 2018–2025 and has been processed in accordance with time series analysis requirements. The primary objective of the thesis is to evaluate the impact of macroeconomic indicators on stock and industrial indices not only through correlation but also by examining causality and dynamic interactions. To this end, the Augmented Dickey-Fuller (ADF) test was employed to assess stationarity, the Ordinary Least Squares (OLS) method was used to model contemporaneous relationships, the Granger causality test was applied to detect lagged effects, and shock responses were analyzed using the Vector Autoregression (VAR) model and impulse response functions. The robustness of the model was tested with the Variance Inflation Factor (VIF) method to assess the risk of multicollinearity. Through this comprehensive analysis, the effects of macroeconomic conditions on Turkey’s capital markets and real sector were examined in depth. While the policy interest rate emerged as a significant and influential factor, the short-term and limited effects of other variables were also highlighted. This study aims to serve as a data-driven and methodologically robust reference for economic policy makers, investors, and researchers.
  • No Thumbnail Available
    Item
    Analysis of the effect of financial risk indicators (cds, reks, vix) on stock exchange volatility
    (Başkent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2024) Çoban, Mahmut Selman; Sezgin Alp, Özge
    The concept of financial risk has become much more important for countries after financialization spread all over the world. Many financial crises were seen during this period, and these crises spread both among financial markets and between countries. Especially the fragile structure of developing country economies shows that these countries need to be much more cautious about crises. Therefore, policymakers should act by considering financial stabilization. This study discussed some financial risk indicators that may be effective in Türkiye and presented the results by examining their relationship with the volatility of the Turkish stock market. In this study, the effects of 5-year CDS, REKS, and VIX variables, which are financial risk indicators, on the volatility of the BIST 100 index were examined. Weekly data between April 2010 and April 2024 was used in the study. GARCH(1,1)-X model was used to model volatility. While this model estimates volatility, it also allows for the examination of the effects of independent variables on volatility. The findings show that the independent variables CDS, REKS, and VIX have a significant and positive relationship on BIST 100 volatility. Finansal risk kavramı finansallaşmanın tüm dünyada yayılmasından sonra ülkeler için çok daha önemli hale gelmiştir. Bu dönemde birçok finansal kriz görülmüş ve bu krizler hem finansal piyasalar arasında hem de ülkeler arasında yayılma hareketi göstermişlerdir. Özellikle gelişmekte olan ülke ekonomilerinin kırılgan yapısı bu ülkelere krizler konusunda çok daha temkinli olmalarının gerekliliğini göstermektedir. Bu nedenle politika yapıcılar finansal stabilizasyonu gözeterek hareket etmelilerdir. Bu çalışma Türkiye'de etkili olabilecek bazı finansal risk göstergelerini ele almış ve Türkiye borsasının oynaklığı ile ilişkilerini inceleyerek sonuçları ortaya koymuştur. Bu çalışmada finansal risk göstergelerinden 5 yıllık CDS, REKS, ve VIX değişkenlerinin BIST 100 endeksinin volatilitesine etkileri incelenmiştir. Çalışmada Nisan 2010-Nisan 2024 arasındaki haftalık veriler kullanılmıştır. Volatiliteyi modellemek için GARCH(1,1)-X modeli kullanılmıştır. Bu model volatiliteyi tahmin ederken bağımsız değişkenlerin de volatiliteye etkilerinin incelenmesine olanak sağlamaktadır. Bulgular bağımsız değişkenler olan CDS, REKS, ve VIX'in BIST 100 volatilitesi üzerinde anlamlı ve pozitif bir ilişkiye sahip olduğunu göstermektedir.
  • No Thumbnail Available
    Item
    Katastrofik risklerin sigortalanması ve reasürans stratejileri, Türkiye şubat depremi ve olası İstanbul depremi, Ankara ili anket çalışması
    (Başkent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2025) Görgen, Gülben; Cula, Serpil
    Bu tez, Türkiye’nin yüksek deprem riski ve diğer katastrofik tehlikeler karşısında reasürans stratejilerinin etkinliğini incelemektedir. Türkiye'nin deprem kuşağında yer alması nedeniyle, nüfusun büyük bölümünün yüksek riskli alanlarda yaşadığı, sismik aktivitenin yoğun olduğu bir ülkedir. 1999 Marmara ve 2023 Şubat depremleri gibi yıkıcı olaylar, sigorta sektörünün kapasitesini aşan ekonomik kayıplara yol açmış, etkileri risk transfer mekanizmalarının önemini vurgulamıştır. Zorunlu deprem sigortası ve doğal afet sigortaları kurumu (DASK) uygulamaları, bu zorlukları ele almak için atılan adımlar olsa da mevcut reasürans yapılarının optimizasyonu hala kritik bir ihtiyaçtır. Tez, geleneksel reasürans yöntemlerinin yanı sıra, afet tahvilleri (CAT bonds), parametrik sigortalar ve diğer alternatif risk transfer mekanizmalarının potansiyelini değerlendirmektedir. Bu araçların, Türkiye’nin deprem risklerini uluslararası sermaye piyasalarına yayarak, finansal direnci arttırabileceği öne sürülmektedir. Tez, Japonya, Meksika ve Yeni Zelanda gibi benzer sismik risklere sahip ülkelerin reasürans uygulamalarını karşılaştırmalı olarak analiz etmekte, bu deneyimlerden çıkarılabilecek dersleri ortaya koymaktadır. Özellikle kamu-özel sektör iş birlikleri, havuz sistemleri ve katmanlı yaklaşımların başarılı örnekleri incelenmektedir. Türkiye'nin deprem reasürans kapasitesinin artırılması için risk modelleme altyapısının geliştirilmesi, veri kalitesinin iyileştirilmesi ve düzenleyici çerçevenin güçlendirilmesi gerektiğini göstermektedir. Ayrıca, risk bazlı fiyatlandırma teminat yapılarının optimizasyonu reasürans programlarının önemini vurgulamaktadır. Sonuç olarak tez, Türkiye'de katastrofik risklerin yönetiminde reasürans stratejilerinin etkinliğini artırmak için bütünleşik bir çerçeve önermektedir. Reasürans kapasitesinin genişletilmesi, alternatif risk transfer mekanizmalarının entegrasyonu ve risk azaltma çabalarıyla reasürans stratejilerinin koordinasyonunu içermektedir. Önerilen stratejiler, gelecekteki depremlerin finansal etkilerini azaltabilecek, sigorta sektörünün direncini artırabilecek ve toplumun tüm kesimlerini kapsayan bir risk yönetimi yaklaşımına katkı sağlayabilecektir. This thesis examines the effectiveness of Turkey's reinsurance strategies against high earthquake risk and other catastrophic hazards. Türkiye is a country with high seismic activity where the majority of the population lives in high-risk areas due to its location in the earthquake zone. Destructive events such as the 1999 Marmara and 2023 February earthquakes have led to economic losses that exceed the capacity of the insurance sector, and their effects have emphasized the importance of risk transfer mechanisms. While compulsory earthquake insurance and natural disaster insurance institution (DASK) practices are steps taken to address these challenges, optimization of existing reinsurance structures is still a critical need. In addition to traditional reinsurance methods, the study evaluates the potential of catastrophe bonds (CAT bonds), parametric insurance and other alternative risk transfer mechanisms. It is suggested that these instruments can increase Turkey’s financial resilience by spreading its earthquake risks to international capital markets. The thesis comparatively analyzes the reinsurance practices of countries with similar sound-mix risks, such as Japan, Mexico and New Zealand, and reveals the lessons that can be learned from these experiences. In particular, successful examples of public-private partnerships, pool systems and layered approaches are examined. It is shown that in order to increase Türkiye’s earthquake reinsurance capacity, the risk modeling infrastructure should be developed, data quality should be improved and the regulatory framework should be strengthened. In addition, the optimization of risk-based pricing coverage structures emphasizes the importance of reinsurance programs. As a result, the thesis proposes an integrated framework to increase the effectiveness of reinsurance strategies in the management of catastrophic risks in Türkiye. It includes the expansion of reinsurance capacity, the integration of alternative risk transfer mechanisms and the coordination of reinsurance strategies with risk reduction efforts. The proposed strategies can reduce the financial impacts of future earthquakes, increase the resilience of the insurance sector and contribute to a risk management approach that covers all segments of society.
  • No Thumbnail Available
    Item
    İş-Aile yaşam çatışmasının iş tatminine etkisinde psikolojik sermaye ve algılanan örgütsel desteğin düzenleyicilik rolü: Pandemi sürecinde evden çalışma üzerine bir araştırma
    (Başkent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2024) Fidan, Yüksel; Kalemci Tüzün, İpek
    Bu araştırmada, iş talepleri-kaynakları modeli kapsamında bir iş talebi olarak karşımıza çıkan iş-aile yaşam çatışmasının iş tatminine etkisinin kaynakların korunması teorisi bağlamında nedenselleştirilmesinin yanı sıra bu doğrudan ilişki üzerinde psikolojik sermaye ve algılanan örgütsel desteğin düzenleyici rolü irdelenmiştir. İş ve aile rolleri arasında çatışma düzeyi yüksek olan çalışanların daha az çatışma yaşayan çalışanlara göre daha düşük iş tatmini algılaması mümkündür. Sonuçları itibarıyla örgütsel davranış alanının en önemli iş tutumlarından biri olan iş tatmini düzeyinin artırılması için örgütler, çalışanlarının algıladıkları iş-aile yaşam çatışması düzeyini azaltabilecek birtakım faktörleri ve uygulamaları dikkate almalıdır. Bu eylem, söz konusu ilişkinin yönetilmesi açısından önemlidir. Buradan hareketle nicel araştırma yöntemi ile yapılan araştırma sonucunda 550 katılımcıdan anket aracılığıyla elde edilen bulgularla, iş-aile yaşam çatışmasının iş tatminini anlamlı ve negatif yönde etkilediği, psikolojik sermayenin ve algılanan örgütsel desteğin bu ilişki üzerinde düzenleyici rolü olduğu tespit edilmiştir. Bununla birlikte araştırmanın yapıldığı pandemi döneminde katılımcıların tecrübe etme fırsatı buldukları evden (uzaktan) çalışmayı bir iş kaynağı olarak algıladıkları, evden çalışanlar için iş-aile çatışması ve iş tatmini arasındaki ilişkide psikolojik sermayenin ve algılanan örgütsel desteğin düzenleyici role sahip olduğu görülürken; iş yerinde çalışanlar için düzenleyicilik rolü olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Bulgularımız kaynakların korunması teorisi ile uyumludur. Teori çerçevesinde çatışma yaşayan çalışanların sorunlarla başa çıkmak için kaynaklarını kullanmaları; iş taleplerini karşılamalarını ve olumlu iş tutumları sergilemelerini kolaylaştırmaktadır. Araştırmanın, iş-aile yaşam çatışması ile iş tatmini arasındaki ilişkiyi yönetmek isteyen örgüt yöneticileri ve diğer uygulayıcılar için bir kılavuz olması ve bununla birlikte akademik yazına cüzi de olsa katkı sağlaması amaçlanmıştır. This study investigates the causalization of the effect of work-family conflict, which is a job demand as defined by the job demands-resources model, on job satisfaction in the context of conservation of resources theory, as well as the moderating role of psychological capital and perceived organizational support on this direct relationship. Employees with high levels of conflict between work and family roles may perceive a decreased level of job satisfaction in comparison to employees with lower levels of conflict. To enhance the level of job satisfaction, which represents one of the most important work attitudes in the field of organizational behavior in terms of its consequences, organizations should consider certain factors and practices that can mitigate the level of work-family conflict perceived by their employees. This action also counts for the management of the relationship under consideration. From this point of view, the results of this quantitative research, which was conducted on 550 participants through a questionnaire, reveals that work-family conflict has a significant and adverse effect on job satisfaction, and that psychological capital and perceived organizational support have a moderating role on this relationship. Nevertheless, it was found that the participants perceived working from home (telecommuting), which they had the opportunity to experience during the pandemic period in which the research was conducted, as a job resource, and that psychological capital and perceived organizational support played a moderating role in the relationship between work-family conflict and job satisfaction for those who work from home, but not for those who work in the office. The results are consistent with the conservation of resources theory. The theory posits that using resources to cope with conflict makes it easier for employees who experience conflict to meet job demands and exhibit positive work attitudes. The study is intended to serve as a guide for organizational managers and other practitioners seeking to manage the relationship between work-family conflict and job satisfaction, as well as to contribute, albeit in a small way, to the academic literature.