Başkent Üniversitesi Kurumsal Akademik Arşivi
Başkent Üniversitesi DSpace, üniversitemiz tarafından doğrudan veya dolaylı olarak yayınlanan kitap, makale, tez, bildiri, rapor ve araştırma verisi gibi tüm akademik kaynakları uluslararası standartlarda dijital ortamda depolar. Bu sistem, üniversitemizin akademik performansını izlemeye aracılık eder, kaynakları uzun süreli saklar ve yayınların etkisini artırmak amacıyla telif haklarına uygun olarak Açık Erişim imkanı sağlar.
Başkent Üniversitesi Kütüphanesi için tıklayınız..
Communities in DSpace
Select a community to browse its collections.
Recent Submissions
Mimarlık eğitiminde üretken yapay zeka kullanımı: Ön tasarım sürecine yönelik deneysel bir inceleme
(Başkent Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, 2025) Acar, Melisa; Sagun Kentel, Aysu
Bu tez çalışmasında günümüzde kullanımı hızla artan yapay zekâ (YZ) teknolojisinin mimarlık
eğitimine dahil edilmesinin sağlayabileceği avantajların ve karşılaşılabilecek zorlukların
belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu amaç çerçevesinde üretken yapay zeka teknolojisinin ön tasarım
sürecinde kullanılmasına odaklanılarak araştırma üç aşamalı bir süreçle yürütülmüştür. İlk
aşamada literatür taraması yapılarak kuramsal çerçeve oluşturulmuş, ardından bibliyometrik
yöntemlerle sistematik analiz gerçekleştirilmiş ve güncel temalar belirlenmiştir. Sistematik
analiz sonuçları, mimarlık pratiğinde yapay zekâ kullanımında özellikle üretken tasarımın
güncel ve öne çıkan bir tartışma konusu olduğunu ortaya koymuştur. Son aşamada ise deneysel
bir uygulama kapsamında öğrencilerin Autodesk Forma programında (Site Automation
modülü), Archistar ve OneClick LCA yazılım eklentileriyle ön tasarım sürecinde üretken yapay
zekâ araçlarını deneyimlemeleri sağlanmıştır. Veri toplama sürecinde ön-test ve son-test
anketleri, öğrenci görüşleri ve süreç gözlemleri kullanılmış; TAM modeline dayalı ölçeklerin
güvenirliği Cronbach Alfa ile test edilmiş, elde edilen veriler ayrıca istatistiksel yöntemler
(tanımlayıcı istatistikler, ki-kare ve Friedman testleri) ve nitel değerlendirmeler ile
incelenmiştir. Bulgular, yapay zekânın mimarlıkta üretken tasarım, optimizasyon, performans
analizi, alternatif senaryo üretimi, çevresel veri analizi ve sürdürülebilirlik değerlendirmeleri
için; mimarlık eğitiminde ise kavramsal düşünceyi geliştirme, yaratıcı süreci destekleme,
görselleştirme ve veri odaklı karar alma amacıyla kullanıldığını göstermektedir. Özellikle ön
tasarım süreci için uygulanan deneysel uygulama aşamasında kütle yerleşimi, geometri
kararları, çevresel analizler, yoğunluk ve fonksiyonel dağılım gibi süreçlerde çok yönlü katkılar
sağlamış; öğrenciler fikir üretiminde hızlanma, alternatif geliştirme, zaman tasarrufu,
parametrik esneklik ve senaryo çeşitliliği gibi avantajları öne çıkarmıştır. Buna karşın kullanım
zorlukları, arayüz eksiklikleri, yerel veri tabanı yetersizlikleri, bağlamsal uyumsuzluklar ve yaratıcı sürecin sınırlanabileceğine dair kaygılar sorun olarak belirlenmiştir. Çalışmanın özgün
katkıları arasında farklı üretken yapay zekâ araçlarının tasarım sürecinde birlikte
kullanılmasının öneminin ve gerekliliğinin vurgulanması, öğrenci deneyimlerinin
değerlendirilmesi ve Türkiye bağlamında yerel bağlam verilerinin (topografya, mevcut yapı
yoğunluğu, yeşil alan bilgileri, vb.) dijitalleştirilerek, yapay zekâ tabanlı araçların daha verimli
ve doğru sonuçlar üretebilmesine katkı sağlaması gibi hususların tespitidir. Araştırmanın
sınırlılıkları, örneklem büyüklüğü ve yalnızca ön tasarım aşamasına odaklanılmasıdır. Gelecek
çalışmalar için kavramsal tasarım, plan ve cephe tasarımı gibi farklı aşamaların incelenmesi,
yerel veri tabanlarının geliştirilmesi ve disiplinlerarası işbirliklerinin artırılması önerilmektedir. In this thesis, it is aimed to determine the advantages and difficulties that may be encountered
in integration of artificial intelligence (AI) technology, which is rapidly increasing in use today,
in architectural education. Within this framework, the research was carried out in a three-stage
process, focusing on the use of generative AI technology in the preliminary design process.In
the first stage, a literature review was carried out to establish the theoretical framework,
followed by a bibliometric analysis to identify current themes and research trends. The results
of the systematic analysis revealed that generative design has emerged as a current and
prominent topic of discussion in the use of AI within architectural practice. In the final stage,
an experimental study was conducted in which students used Autodesk Forma (Site Automation
module), Archistar, and OneClick LCA software extensions to experience generative AI tools
in the early design phase. Data collection included pre-test and post-test surveys, student
feedback, and process observations. The scales based on the Technology Acceptance Model
(TAM) were tested for reliability using Cronbach’s Alpha, and the data were further analyzed
through statistical methods (descriptive statistics, Chi-square, and Friedman tests) as well as
qualitative evaluations. The findings indicate that AI in architecture is used for generative
design, optimization, performance analysis, alternative scenario generation, environmental data
analysis, and sustainability assessment, while in architectural education it supports conceptual
thinking, creativity, visualization, and data-driven decision-making. In the early design phase,
AI tools contributed significantly to mass placement, geometry decisions, environmental
analyses, density, and functional distribution. On the one hand, students emphasized advantages
such as accelerated idea generation, the ability to produce alternatives, time efficiency,
parametric flexibility, and scenario diversity. On the other hand, challenges were identified, including usability difficulties, interface limitations, lack of local databases, contextual
mismatches, and concerns about AI constraining creativity. The unique contributions of this
study include emphasizing the necessity and increasing the use of different generative artificial
intelligence tools in the design process, evaluating student experiences, and using local
contextual data (topography, existing building density, green space information, etc.) in
Türkiye. The limitations of the study are related to the small sample size and its exclusive focus
on the early design mass production phase. For future research, it is recommended to explore
other phases such as conceptual, planning, and facade design, to develop local data
infrastructures, and to strengthen interdisciplinary and pedagogical collaborations.
Zaman pencereli genelleştirilmiş takım oryantiring problemi
(Başkent Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, 2025) Başkan, Burak; Derya, Tusan
Oryantiring Problemi (OP), belirli bir başlangıç ve bitiş noktası arasında, zaman kısıtı altında maksimum kazancı sağlayacak düğüm alt kümesini seçerek rota oluşturmayı amaçlayan bir optimizasyon problemidir. Bu problem, birden fazla gezginin katılımı durumunda Takım Oryantiring Problemi (TOP) adını alır. Eğer düğümler gruplar (salkımlar) halinde tanımlanırsa, TOP daha da genelleştirilerek Genelleştirilmiş Takım Oryantiring Problemi (GTOP) haline gelir. Bahsedilen tüm bu problemler belirli zaman pencereleri ile sınırlandırıldığında, bu yeni yapı Zaman Pencereli Genelleştirilmiş Takım Oryantiring Problemi (ZPGTOP) olarak adlandırılır.
ZPGTOP hem salkım yapısını hem de zaman pencerelerini içeren oldukça karmaşık bir optimizasyon problemidir ve özellikle lojistik, rota planlama ve görev dağılımı gibi gerçek dünya uygulamalarında önem arz etmektedir. Ancak, literatürde bu problem üzerine yapılmış doğrudan bir çalışma bulunmamaktadır. Bu tez çalışmasının temel amacı, ZPGTOP problemini literatüre kazandırmak ve bu problem için matematiksel modelleme çerçevesinde yeni matematiksel model önerileri sunulmaktadır.
Çalışma kapsamında öncelikle ZPGTOP için genel bir matematiksel model geliştirilmiş, ardından bu modelin alt yapılarını oluşturan altı farklı model varyantı önerilmiştir. Bu modeller, düğüm ve salkım düzeyinde sıralama, akış denetimi ve zaman penceresi kısıtlarının kombinasyonlarına dayalıdır. Her bir modelin performansı, çeşitli senaryolar altında test edilerek karşılaştırmalı analizlerle değerlendirilmiştir. Bu çalışma, ZPGTOP üzerine yapılmış ilk sistematik çalışmalardan biri olup hem literatürdeki boşluğu doldurmakta hem de bu problem türü için geliştirilecek yeni sezgisel ve çözüm yöntemlerine zemin hazırlamaktadır. The Orienteering Problem (OP) is an optimization problem in which a subset of nodes must be selected to form a route that starts and ends at predefined points, aiming to maximize the total collected reward under a limited time budget. When multiple travellers are involved, the problem is extended to the Team Orienteering Problem (TOP). If the nodes are grouped into clusters, TOP becomes the Generalized Team Orienteering Problem (GTOP). When time constraints are added—specifically, time windows within which visits must occur—the problem evolves into the Time-Windowed Generalized Team Orienteering Problem (GTOP-TW).
GTOP-TW is a highly complex optimization problem that combines both cluster constraints and time windows, making it particularly relevant in real-world applications such as logistics, route planning, and task allocation. Despite its practical importance, no prior study in the literature has directly addressed GTOP-TW. This thesis aims to introduce the GTOP-TW to the academic community by proposing a set of novel mathematical models tailored to solve it.
First, a general mathematical model for GTOP-TW is formulated. Then, based on this general structure, eight alternative model variants are proposed. These models incorporate various strategies involving node and cluster-level sequencing, flow constraints, and time-window limitations. Each model is tested under different scenarios, and their performance is analysed comparatively.
This thesis represents one of the first systematic efforts to address the GTOP-TW and fills an important gap in the literature. It also lays the groundwork for future research involving heuristic and metaheuristic solution approaches for this newly defined problem type.
3-6 yaşa yönelik resimli öykü kitaplarının çevre etiği görüşleri çerçevesinde incelenmesi
(Başkent Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, 2024) Kaya, Afra Sultan; Güneysu, Sibel Çiğdem
Çocukların doğa algısını şekillendirmesi ve çevreye karşı olumlu tutumlar kazanmasına yardımcı olması sebebiyle doğa ve çevre temalı resimli öykü kitaplarının okul öncesi eğitimde ve çocuk edebiyatında büyük önemi vardır. Bu tez çalışmasında, nitel araştırma yöntemi kullanılarak 3-6 yaş aralığındaki çocuklara yönelik doğa ve çevre temalı resimli öykü kitaplarının antroposentrik ve ekosentrik çevre etiği görüşleri çerçevesinde incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda, Ankara ilindeki üç üniversiteye bağlı anaokullarının kitaplık ve kütüphanelerinde yer alan resimli öykü kitapları arasından araştırmanın örneklem ölçütlerine uyan 21 resimli öykü kitabı belirlenmiş ve betimsel analiz yöntemi ile incelenmiştir. Çevre etiği kapsamında doğanın değerinin, doğadaki varlıklar arasındaki bağlantının, insan ve doğa arasındaki ilişkisinin öykülerde nasıl ele alındığı öykülerin içeriksel özellikleri bakımından derinlemesine incelenerek analiz edilmiştir. İncelenen 21 resimli öykü kitabının 10’unda ekosentrik görüşün, 6’sında ise antroposentrik görüşün baskın olduğu görülmüştür. 5 kitapta ise her iki çevre etiği görüşüne dair unsurlar yer almakta olup, baskın bir çevre etiği görüşünün bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Bulgulardan elde edilen sonuçlar, doğa ve çevre temalı resimli öykü kitaplarının, doğanın içsel bir değere sahip olduğuna dair bir anlayış barındırması, insanı doğanın bir parçası olarak sunması, doğadaki tüm varlıklar arasında kuvvetli bir bağ olduğunu vurgulaması gerektiğini ortaya koymuştur. Ayrıca, doğa ve çevre temalı öykülerin ekosentrik sayılabilmesi için yalnızca doğa unsurlarına yer verilmesinin yeterli olmadığı, öykünün diğer içeriksel özellikleri açısından da bu görüşü yansıtması gerektiği vurgulanmıştır. Araştırma kapsamında incelenen kitapların bir kısmının bu doğrultuda ekosentrik görüşe uygun örnekler teşkil ettiği sonucuna ulaşılmıştır. İnsanın doğadan üstün olduğu ve doğayı sadece kendi ihtiyaç ve faydası için kullandığı içeriklere sahip kitapların ise çocuklara sunulmaması gerektiği ifade edilmiştir. Ayrıca, öykülerde yer alan didaktik unsurların, öykünün önüne geçmeyecek şekilde sunulmasının önemli olduğu da belirtilmiştir. Araştırma sonucunda araştırmacılar, öğretmenler, eğitim kurumları, aileler ve yazarlar için öneriler sunulmuştur. Nature and environment-themed picture storybooks are of great importance in preschool education and children's literature because they shape children's perception of nature and help them gain positive attitudes towards the environment. This thesis aims to examine nature and environment-themed picture storybooks for children aged 3-6 years within the framework of anthropocentric and ecocentric environmental ethics views by using qualitative research method. For this purpose, 21 picture storybooks that meet the sampling criteria of the study were selected among the picture storybooks in the libraries of kindergartens affiliated to three universities in Ankara and analyzed by descriptive analysis method. Within the scope of environmental ethics, how the value of nature, the connection between the beings in nature, and the relationship between human beings and nature are handled in the stories was analyzed in depth in terms of the contextual features of the stories. It was observed that ecocentric view was dominant in 10 of the 21 picture story books and anthropocentric view was dominant in 6 of them. In 5 books, there were elements of both environmental ethics views, and it was concluded that there was no dominant environmental ethics view. The results obtained from the findings revealed that nature and environment themed picture storybooks should contain an understanding that nature has an intrinsic value, present humans as a part of nature, and emphasize that there is a strong bond between all beings in nature. In addition, it was emphasized that in order for nature and environment-themed stories to be considered ecocentric, it is not enough to include only elements of nature; the story should also reflect this view in terms of other contextual features. It was concluded that some of the books analyzed within the scope of the research constitute examples in accordance with the ecocentric view. It was stated that books with the content that humans are superior to nature and use nature only for their own needs and benefits should not be presented to children. It was also stated that it is important to present the didactic elements in the stories in a way that does not get in the way of the story. As a result of the research, recommendations were presented for researchers, teachers, educational institutions, families and authors.
An investigation of young adolescent students' foreign language anxiety levels and their causes
(Başkent Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, 2024) Atan, Dilşat; Uluşan, Ahmet Remzi
This thesis endeavors to delve into the foreign language anxiety experienced by young
adolescent students and explore its underlying causes. The ultimate goal of this research is to
provide valuable insights that can aid teachers in comprehending and effectively managing the
foreign language anxiety of their young learners, thereby mitigating negative emotional
impacts. The study was conducted across both private and public schools in Ankara during the
spring semester of the 2022-2023 academic year. A mixed method was used in the research
methodology to obtain more in-depth and comprehensive results.
Quantitative data collection utilized the Foreign Language Classroom Anxiety Scale
(FLCAS) developed by Horwitz et al., (1996) and translated into Turkish by Aydın (1991) and
involved 414 students from 5th to 8th grades. Simultaneously, qualitative data were acquired
through semi-structured interviews conducted with 12 students exhibiting high levels of anxiety
according to FLCAS results. After analyzing the results, it was evident that young adolescents
exhibited a moderate level of foreign language anxiety, which was influenced by factors such
as age, parental expectations, gender, learning experiences, school type, and academic achievement. The effects of these variables on foreign language anxiety were thoroughly
discussed and analyzed. Following semi-structured interviews with 12 anxious students, the
causes of their anxiety were identified as speaking activities, teacher manners, peer reactions,
parental pressure, and fear of receiving low grades in exams. Consequently, all the findings
were comprehensively discussed and summarized, and potential suggestions were offered for
teachers and future studies.
It is important to note that while this study offers valuable insights, its scope is limited
to 226 students from a single public school and 188 students from a private school in Ankara.
Therefore, caution must be exercised in generalizing the findings beyond this specific context.
Future research endeavors may benefit from diversifying data collection tools, including input
from teachers to enrich the understanding of foreign language anxiety, and exploring additional
perspectives to develop comprehensive strategies for addressing student anxiety in language
learning environments. Bu tez, genç ergen öğrencilerin yaşadığı yabancı dil kaygısını araştırmayı ve altında
yatan nedenleri keşfetmeyi amaçlamaktadır. Bu araştırmanın nihai hedefi, öğretmenlere genç
öğrencilerinin yabancı dil kaygısını anlama ve etkili bir şekilde yönetme konusunda değerli iç
görüler sunarak, olumsuz duygusal etkileri hafifletmeye yardımcı olmaktır. Araştırma, 2022-
2023 akademik yılının ilkbahar döneminde Ankara'daki hem özel hem de devlet okullarında
gerçekleştirilmiştir. Araştırma metodolojisinde daha derinlemesine ve kapsamlı sonuçlar elde
etmek için karma bir yöntem kullanılmıştır.
Nicel veri toplama işlemi, Horwitz ve diğerleri (1996) tarafından geliştirilen ve Aydın
(1999) tarafından Türkçe ‘ye çevrilen Yabancı Dil Sınıfı Kaygı Ölçeği (FLCAS) kullanılarak
gerçekleştirilmiş olup, 5. ila 8. sınıf arasından 414 öğrenciyi içermiştir. Aynı zamanda, nitel
veriler, FLCAS sonuçlarına göre yüksek düzeyde kaygı gösteren 12 öğrenciyle yapılan yarı
yapılandırılmış görüşmeler yoluyla elde edilmiştir. Sonuçları analiz ettikten sonra, genç
ergenlerin yaşadığı yabancı dil kaygısının yaş, ebeveyn beklentileri, cinsiyet, öğrenme
deneyimleri, okul türü ve akademik başarı gibi faktörlerden etkilendiği açıkça ortaya çıkmıştır.
Bu değişkenlerin yabancı dil kaygısı üzerindeki etkileri detaylı bir şekilde tartışılmış ve analiz
edilmiştir. 12 kaygılı öğrenciyle yapılan yarı yapılandırılmış görüşmelerin ardından, kaygılarının nedenleri konuşma etkinlikleri, öğretmen tutumları, akran tepkileri, ebeveyn
baskısı ve sınavlarda düşük not alma korkusu olarak belirlenmiştir. Sonuç olarak, tüm bulgular
kapsamlı bir şekilde tartışılmış ve özetlenmiş ve öğretmenler ve gelecekteki çalışmalar için
olası öneriler sunulmuştur.
Bu çalışmanın değerli iç görüler sunmasına rağmen, kapsamının Ankara'daki tek bir
devlet okulundan 226 öğrenci ve bir özel okuldan 188 öğrenciyle sınırlı olduğunu belirtmek
önemlidir. Bu nedenle, bulguların bu belirli bağlamın ötesine genelleştirilmesinde dikkatli
olunmalıdır. Gelecekteki araştırma girişimleri, veri toplama araçlarını çeşitlendirerek,
öğretmenlerin katkılarını içerecek şekilde, yabancı dil kaygısını anlama ve öğrenci kaygısını
dil öğrenme ortamlarında ele almak için kapsamlı stratejiler geliştirmek için ek bakış açılarını
keşfedebilir.
Brexit sürecinde göçün güvenlikleştirilmesi: Sektörel güvenlikçi bir analiz
(Başkent Üniversitesi Avrupa Birliği ve Uluslararası İlişkiler Enstitüsü, 2026) Bulduk, Elif Tuğba; Damar, Erdem
Bu tez çalışmasının temel amacı, Birleşik Krallık’ın Avrupa Birliği’nden ayrılma yani Brexit sürecinde göç olgusunun, nasıl ve hangi dinamiklerle güvenlikleştirildiğini analiz etmektir. Çalışma, özellikle referandum sürecinin belirleyici aktörü olan Vote Leave kampanyasının söylemlerine odaklanarak, göçün nasıl olağan siyasi alanın dışına çıkarılıp varoluşsal bir tehdit olarak inşa edildiğini incelemeyi hedeflemektedir.
Araştırmanın kuramsal zeminini, Barry Buzan ve Ole Waever öncülüğündeki Kopenhag Okulu’nun geliştirdiği güvenlikleştirme ve sektörel güvenlik yaklaşımı oluşturmaktadır. Yöntem olarak söylem analizi benimsenmiş, Vote Leave kampanyasının resmi internet sitesinde yayımlanan bildiriler, mektuplar ve konuşma metinleri, güvenlikleştirici aktör, referans nesnesi ve söz-edimleri çerçevesinde incelenmiştir.
Analiz sonucunda, göçün tek bir alana hapsedilmediği, askeri, siyasi, ekonomik ve toplumsal sektörlerde eş zamanlı bir tehdit olarak kurgulandığı tespit edilmiştir. Siyasi sektörde “egemenlik ve kontrol kaybı”, ekonomik sektörde “kamu hizmetleri üzerindeki baskı”, askeri sektörde ise “terör, suç ve sınır güvenliği” temaları öne çıkmaktadır. Aktörler, “kontrol” (control) kavramını merkezi bir köprü olarak kullanarak tüm bu sektörel kaygıları birleştirmiş ve bir “toplam güvenlik” (comprehensive security) tahayyülü yaratmıştır.
Çalışma, Vote Leave kampanyasının göçü yapısal ve yönetilemez bir kriz olarak sunduğunu, AB’den ayrılmayı ise bu tehdide karşı tek güvenli seçenek ve zorunlu bir “olağanüstü önlem” olarak meşrulaştırdığını göstermektedir. Bu çok katmanlı tehdit inşası, dinleyici kitlenin rızasını üreterek güvenlikleştirme sürecinin başarıyla sonuçlanmasını sağlamıştır. The primary objective of this thesis is to analyze how and through which dynamics the phenomenon of migration was securitized during the United Kingdom’s withdrawal from the European Union, specifically the Brexit process. Focusing specifically on the discourses of the Vote Leave campaign, the decisive actor in the referendum process, the study aims to examine how migration was removed from the realm of normal politics and constructed as an existential threat.
The theoretical framework of the research is constituted by the securitization theory and the sectoral security approach developed by the Copenhagen School under the leadership of Barry Buzan and Ole Waever. Discourse analysis was adopted as the methodology; declarations, letters, and speech texts published on the official Vote Leave campaign website were examined within the framework of the securitizing actor, referent object, and speech-acts.
The analysis revealed that migration was not confined to a single domain but was constructed as a simultaneous threat across military, political, economic, and societal sectors. Prominent themes included “loss of sovereignty and control” in the political sector, “pressure on public services” in the economic sector, and “terrorism, crime, and border security” in the military sector. The actors utilized the concept of “control” as a central bridge to amalgamate all these sectoral concerns, thereby creating a vision of “comprehensive security.”
The study demonstrates that the Vote Leave campaign presented migration as a structural and unmanageable crisis, while legitimizing the decision to leave the EU as the sole secure option and a mandatory “extraordinary measure” against this threat. This multi-layered construction of threat generated audience consent, thereby ensuring the successful culmination of the securitization process.