Uluslararası ticaretin kolaylaştırılmasında DTÖ’nün rolü - Türkiye değerlendirmesi

Abstract

Dünya Ticaret Örgütünün (DTÖ) 1995 yılında kurulması, uluslararası ticaret sisteminin artık organizasyonel bir yapıya sahip olması yanında uluslararası ticaret sisteminin daha sistematik ve daha öngörülebilir bir hale gelmesini de sağlamıştır. Buna ilaveten DTÖ gerek doğrudan gerekse dolaylı olarak ticaretin kolaylaştırılmasına önemli katkılar sağlamıştır. Bu çerçevede DTÖ anlaşmalarının yönetimi ile Ticaret Politikası Gözden Geçirme Mekanizması ve Anlaşmazlıkların Halli Mekanizması gibi araçların uluslararası ticaretin kolaylaştırılmasında önemli katkıları bulunmaktadır. Diğer taraftan, GATT müzakere süresince genellikle tarifeler ve tarife dışı engeller gündem konusu olmakla birlikte, ilerleyen dönemlerde ticaret maliyetlerindeki artış dikkatlerden kaçmamıştır. Bu kapsamda 2017 tarihinde yürürlüğe giren Ticaretin Kolaylaştırılması Anlaşması ile ithalat, ihracat ve gümrük prosedürlerinin basitleştirilmesi ve bu suretle ticaretin daha az maliyetli yapılmasının sağlanması amaçlanmıştır. Bu çalışmada, DTÖ’nün kurulma süreci, DTÖ’nün yapısı, amacı, ilkeleri ve işlevleri yanında DTÖ’nün mal ticaretine ilişkin çok taraflı anlaşmaları ile Anlaşmazlıkların Halli Mekanizması ele alınmıştır. Bunun yanında, belirli uluslararası göstergeler kapsamında uluslararası ticaretin kolaylaştırılmasının ölçülmesine ve Türkiye değerlendirmesine de yer verilmiştir. Zira gerek Ticaretin Kolaylaştırılması Anlaşması gerekse de ticaretin kolaylaştırılmasına yönelik faaliyetlerle istenilen amaca ne ölçüde ulaşıldığının tespiti, bu konuda uluslararası ticaret çevresinin daha sonraki yapacağı çalışmalara yol gösterici olması açısından önemlidir. Ayrıca çalışmada son olarak ticaretin kolaylaştırılması konusunda Türkiye’de yapılan çalışmalara yer verilmiştir. Sonuç olarak çalışmada, DTÖ’nün ve mal ticaretine ilişkin çok taraflı ticaret anlaşmalarının ticaretin kolaylaştırılmasında önemli katkıları olduğu, ülke/gelir gruplarının Ticaretin Kolaylaştırılması Anlaşmasında yer alan tedbirleri uygulama oranlarının yıllar itibariyle arttığı, Türkiye’nin de ticaretin kolaylaştırılmasında ilerleme kaydettiği, ancak özellikle dış sınır teşkilatı işbirliği, sınır ötesi kağıtsız ticaret ve gümrük hizmetleri alanlarında daha fazla ilerleme kaydetmesi, uygulamalar geliştirmesi gerektiğine ulaşılmıştır. The establishment of the World Trade Organization (WTO) in 1995 not only provided an international organization for the international trade system, but also made the international trade system more rule-based and predictable. In addition, the WTO has made significant direct and indirect contributions to trade facilitation. Within this framework, the administration of WTO agreements and mechanisms, such as the Trade Policy Review Mechanism and the Dispute Settlement Mechanism, have made significant contributions to the facilitation of international trade. On the other hand, while tariffs and non-tariff barriers were generally on the agenda during the GATT negotiations, the rise in trade costs did not go unnoticed in the following periods. In this context, the Trade Facilitation Agreement, which entered into force in 2017, aims to simplify import, export and customs procedures and thus make trade less costly. This study discusses the process of the establishment of the WTO, its structure, objectives, principles, and functions as well as the WTO's multilateral agreements on trade in goods and the Dispute Settlement Mechanism. The study also includes the measurement of international trade facilitation through certain international indicators and the case of Türkiye. Determining the extent to which both the Trade Facilitation Agreement and the other trade facilitation activities have achieved the desired objective is important for guiding the future work of the international trade community on this issue. Finally, the study covers the trade facilitation studies carried out in Türkiye. As a result, the study concludes that the World Trade Organization and multilateral trade agreements on trade in goods have made a significant contribution to trade facilitation, and that the implementation rates of the Trade Facilitation Agreement measures by countries/income groups have increased over the years. The study also shows that Türkiye has made progress in trade facilitation, but Türkiye needs to make further progress and develop practices especially in the areas of external border cooperation, cross-border paperless trade and customs services.