Şirketler topluluğunda tüzel kişilik perdesinin kaldırılması

Abstract

Şirketler topluluğu, bir veya birden fazla şirketin kanunda öngörülen şartlar çerçevesinde bir araya gelerek oluşturduğu bir yapıdır. Şirketler topluluğunun hâkim şirket, bağlı şirket ve hâkimiyet iradesi olmak üzere üç unsuru bulunmaktadır. Türk hukukunda şirketler topluluğunda hâkimiyet iradesinin kurulması bakımından “kontrol sistemi” benimsenmiştir. Şirketler topluluğu kuruluş esaslarına göre üç başlık altında sınıflandırılmıştır. Bunlar, sözleşmesel ve fiili şirketler topluluğu, yatay ve dikey şirketler topluluğu ve bütünleşme yoluyla ortaya çıkan şirketler topluluğudur. Şirketler topluluğu konzern, holding ve ortak girişim yapılarıyla benzerlik göstermektedir. Şirketler topluluğunda sorumluluk hükümleri hâkimiyetin hukuka aykırı kullanılması halinde sorumluluk, tam hâkimiyet halinde sorumluluk ve güven sorumluluğu olmak üzere üç başlık altında incelenmektedir. Tüzel kişilik perdesinin kaldırılması teorisi, şirketler topluluğundaki sorumluluk hükümlerinin uygulanamadığı durumlarda devreye girmektedir. Bir şirketin bağımsız tüzel kişiliğinin hangi durumlarda görmezden gelinebileceğini açıklayan ve sınırlı sorumluluk ilkesinin istisnalarından biri olarak değerlendirilen bu teori, sıklıkla organik bağ kavramıyla birlikte ele alınmaktadır. Organik bağ, şirketler arasındaki yönetimsel, ekonomik ve hukuki bütünlüğü ifade eden bir kavramdır ve tüzel kişilik perdesinin kaldırılması teorisiyle birlikte yargı kararlarında belirleyici bir rol oynamaktadır. Tüzel kişilik perdesinin kaldırılması teorisi, ilk defa Anglo-Sakson hukuk sisteminde gündeme gelmiştir. Türk hukuku ile ABD ve Birleşik Krallık hukuk sistemlerindeki tüzel kişilik perdesinin kaldırılmasına ilişkin uygulamalar arasında benzerlikler ve belirgin farklar bulunmaktadır. Corporate groups are structures formed by one or more companies coming together within the framework of conditions stipulated by law. Corporate groups consist of three elements: the parent company, the subsidiary, and the will of control. In Turkish law, the "control system" has been adopted regarding the establishment of control within corporate groups. Based on their formation principles, corporate groups are classified under three main categories: contractual and de facto corporate groups, horizontal and vertical corporate groups, and corporate groups formed through integration. Corporate groups share similarities with Konzerns, holdings, and joint ventures. In a corporate group, liability provisions are examined under three headings: liability in case of unlawful exercise of control, liability in cases of absolute control, and liability based on trust. The piercing of the corporate veil theory comes into play in cases where the liability provisions within corporate groups cannot be applied. This theory, which explains under which circumstances a company's independent legal personality may be disregarded and is considered one of the exceptions to the principle of limited liability, is often evaluated together with the organic bond concept. The organic bond refers to the managerial, economic, and legal unity between companies and plays a decisive role in judicial decisions when assessed alongside the piercing of the corporate veil theory. The piercing of the corporate veil theory first emerged in the Anglo-Saxon legal system. There are both similarities and distinct differences between Turkish law and the practices in the U.S. and U.K. legal systems regarding piercing the corporate veil.