Yeniliklerin yaygınlaşma faktörlerinin yapay zekâ kullanma niyetine etkileri: Proaktif kişilik ve yapay zekâya güvenin düzenleyici rolleri

Abstract

Bu çalışmanın amacı, yeniliklerin yaygınlaşması kuramındaki faktörlerin bireylerin yapay zekâ kullanma niyetine etkilerini incelemektir. Araştırmada ayrıca proaktif kişilik özelliği ile yapay zekâya güven değişkenlerinin bu etkilerdeki düzenleyici rolleri değerlendirilmektedir. Çalışmanın kuramsal çerçevesi, yeniliklerin yaygınlaşması kuramı ve teknoloji kabul modeli temel alınarak oluşturulmuştur. Bu kapsamda, yeniliklerin göreceli avantajı, uyumluluğu, karmaşıklığı, denenebilirliği ve gözlemlenebilirliği gibi yaygınlaşma faktörleri ile teknoloji kabul modelindeki algılanan fayda ve kullanım kolaylığı unsurlarının yapay zekâ kullanım niyeti üzerindeki etkileri ele alınmıştır. Araştırmada nicel yöntem benimsenmiş ve veriler anket yöntemiyle toplanmıştır. Örneklem, çalışan ve yapay zekâ teknolojilerini deneyimleme potansiyeline sahip 388 kişiden oluşmaktadır. Verilerin analizinde Jamovi istatistik yazılımı kullanılmıştır. Ölçeklerin yapı geçerliliğini test etmek için doğrulayıcı faktör analizi uygulanmış, ardından araştırma hipotezleri regresyon analizi ile sınanmıştır. Proaktif kişilik ve yapay zekâya güven değişkenlerinin etkilerini incelemek üzere düzenleyici etki analizleri gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bulgular, yeniliklerin yaygınlaşma faktörlerinin ve teknoloji kabul modeli değişkenlerinin yapay zekâ kullanım niyetini anlamlı ve pozitif yönde etkilediğini göstermektedir. Ayrıca, proaktif kişilik ve yapay zekâya güven, ilgili değişkenler ile kullanım niyeti arasındaki ilişkilerde istatistiksel olarak anlamlı düzenleyici roller üstlenmektedir. Özellikle proaktif kişiliği yüksek ve yapay zekâya güveni yüksek bireylerde, yenilik faktörlerinin yapay zekâ kullanma niyetine etkisi daha güçlü bulunmuştur. Araştırma hipotezlerinin büyük ölçüde desteklenmesiyle birlikte, çalışmanın sonuçları kuramsal ve uygulamalı açıdan önemli katkılar sunmaktadır. Bu çalışma, yenilik yaygınlaşması ve teknoloji kabulü bakış açılarını proaktif kişilik ve güven gibi bireysel farklılıklarla birleştirerek literatürdeki boşluğun doldurulmasına yardımcı olmaktadır. The aim of this study is to examine the effects of the factors in the Diffusion of Innovations theory on individuals’ intention to use artificial intelligence (AI). In addition, the moderating roles of proactive personality traits and trust in AI in these effects are evaluated. The theoretical framework of the study is based on the Diffusion of Innovations theory and the Technology Acceptance Model. Within this scope, the effects of diffusion factors such as relative advantage, compatibility, complexity, trialability, and observability, together with the perceived usefulness and ease of use constructs of the Technology Acceptance Model, on the intention to use AI are addressed. A quantitative research method was adopted, and the data were collected through a survey. The sample consisted of 388 individuals who are employees and have the potential to experience AI technologies. Jamovi statistical software was used in the analysis of the data. Confirmatory factor analysis was applied to test the construct validity of the scales, followed by regression analysis to examine the research hypotheses. Moderation analyses were conducted to investigate the effects of proactive personality and trust in AI. The findings demonstrate that the diffusion factors and the Technology Acceptance Model constructs significantly and positively affect the intention to use AI. Furthermore, proactive personality and trust in AI play statistically significant moderating roles in the relationships between the relevant variables and usage intention. Specifically, for individuals with high levels of proactive personality and high trust in AI, the effect of innovation factors on the intention to use AI was found to be stronger. With most of the research hypotheses supported, the results of the study provide important theoretical and practical contributions. By integrating perspectives from diffusion of innovations and technology acceptance with individual differences such as proactive personality and trust, this study helps to fill a gap in the literature.