Milletlerarası mal satımına ilişkin sözleşmeler hakkında birleşmiş milletler antlaşması (CISG) madde 79-80 uyarınca sorumluluktan kurtulma

Abstract

Ülkemizde 01/08/2011 tarihinde yürürlüğe giren Milletlerarası Mal Satımına İlişkin Sözleşmeler Hakkında Birleşmiş Milletler Antlaşması, milletlerarası mal satım sözleşmelerinde uygulanan hukuk kuralları, yani lex mercatoria bakımından yeknesaklık getirme iddiası ile ortaya çıkmış ve bu kapsamda, kendisinden önce gelen milletlerarası sözleşmelerden kıyasen daha fazla taraf ülke sayısına ulaşmayı başarmıştır. CISG muhtevasında uygulanma şartlarına ilişkin soyut düzenlemeler ile uygulama alanı oldukça geniş tutulmuştur. Çalışmamızda CISG uyarınca satıcı konumunda bulunan ve çalışmanın ekseriyetinde borçlu olarak anılan tarafın, bir kısım ifa engelleri nedeniyle, başta tazminat olmak üzere, alıcı tarafça kendisine yöneltilebilecek akdi taleplerden muaf tutulması konusu detaylıca incelenmiştir. Bu çalışma ile daha önceden incelenmemiş bir konunun irdelenmesinden ziyade, daha önce nispeten soyut ve teorik tartışmalar çerçevesinde çalışılmış konunun, daha somut örnek ve kararlar doğrultusunda somuta indirgenmesi amaçlanmıştır. Bu yolla, CISG metnine rengini veren common law sisteminin özünde bir içtihat hukuku olması ile de ahenk sağlanmaya çalışılmıştır. Esasında kusursuz sorumluluk prensibini benimsemiş olan CISG’in bu katı sorumluluk anlayışını esneten, öngörülebilirliğe ilişkin olan CISG m. 74 düzenlemesine kısaca değinildikten sonra, CISG’in tazminat sorumluluğunu sınırlayan ve ortadan kaldıran ifa engelleri sistemi, CISG m. 79 ve m. 80 çerçevesinde incelenmiştir. CISG m. 79 ile m. 80 düzenlemeleri ile satıcının hangi şartlarda sorumluluktan kurtulacağı düzenlenmekle birlikte, aynı zamanda sorumluluktan kurtulmanın kapsam ile sonuçlarının da irdelenmesi, CISG’in ifa engelleri sistematiğinin kavranmasını sağlamaktadır. Milletlerarası mal satım sözleşmelerinde, CISG’in katı sorumluluk rejiminin, sözleşmenin tarafları ile onların ifa yardımcıları bakımından hangi koşullarda esnetildiği ve bu yolla tazminat sorumluluğunun ortadan kalktığının hem alıcı hem de satıcının aktif ve pasif davranışları çerçevesinde değerlendirilmesi gerekmektedir. İşbu çalışma ile CISG m. 79 ile m. 80 kapsamında satıcının ve alıcının, ihtilaf halinde karşılıklı hak taleplerinin sınırları çizilerek somut örnek ve kararlar üzerinden izahının sağlanması amaçlanmıştır. United Nations Convention on Contracts for the International Sale of Goods, which came into effect in Türkiye on 01/08/2011, aims to create uniformity in the legal rules applied in international sales contracts, known as lex mercatoria. It has succeeded in garnering more signatory countries compared to earlier international agreements. The CISG provides broad application through abstract regulations regarding its conditions for applicability. This study thoroughly examines the exemption of the seller, often referred to as the debtor in this study from contractual claims such as damages that may be raised by the buyer due to certain performance impediments under the CISG. With this study, rather than examining a subject that has not been examined before, it is aimed to reduce the subject, which has been studied within the framework of relatively abstract and theoretical discussions, to the concrete in line with more concrete examples and decisions. This approach aligns with the CISG's common law foundation, which is inherently based on case law. After briefly touching upon Article 74 of the CISG, which relates to foreseeability, this study delves into the system of performance impediments that limit and remove liability for damages under Articles 79 and 80 of the CISG. These provisions stipulate the conditions under which the seller can be exempted from liability, and understanding their scope and consequences is crucial to comprehending the CISG's performance impediments framework. The provisions of CISG Articles 79 and 80 regulate the conditions under which the seller can be exempted from liability. Additionally, examining the scope and consequences of this exemption aids in understanding the framework of impediments to performance under the CISG. In international sales contracts, it is essential to evaluate the circumstances under which the CISG's strict liability regime is relaxed for the contracting parties and their auxiliaries, thus eliminating liability for damages. This study aims to delineate the mutual rights and claims of the seller and buyer within the framework of Articles 79 and 80 of the CISG, illustrated with concrete examples and case law.