Sınırda karbon düzenleme mekanizması kapsamında Türkiye’nin demir-çelik sektörünün rekabet gücü analizi

Abstract

Avrupa Birliği tarafından Avrupa Yeşil Mutabakatı çerçevesinde geliştirilen Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM), yalnızca karbon emisyonlarını azaltmayı hedefleyen çevresel bir politika aracı değil; aynı zamanda karbon fiyatlandırmasını uluslararası ticaretin merkezine yerleştirerek küresel rekabet kurallarını yeniden tanımlayan stratejik bir düzenlemedir. SKDM, çevresel sürdürülebilirlik ile ekonomik rekabet arasındaki dengeyi yeniden kurarken, ticaret politikalarında yeşil dönüşümün norm haline gelmesini sağlayan yeni nesil bir mimari olarak öne çıkmaktadır. Bu tez çalışması, Türkiye’nin ihracatında önemli bir paya sahip olan demir-çelik sektörü odağında, SKDM’nin sektörel rekabet gücü üzerindeki potansiyel etkilerini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Avrupa Yeşil Mutabakatı’nın bir uzantısı olarak 2023 yılında geçiş süreci başlatılan SKDM, 2026 itibarıyla mali yükümlülükleri de içerecek şekilde tam uygulama aşamasına geçecektir. Türkiye'nin henüz ulusal düzeyde etkin bir karbon fiyatlandırma sistemini uygulamaya koymamış olması ve emisyon raporlamasında şeffaf, izlenebilir bir altyapıya sahip olmaması; AB ile ticari entegrasyon düzeyi yüksek olan demir-çelik sektörü açısından ciddi uyum baskıları ve rekabet dezavantajı yaratma potansiyeli taşımaktadır. Tez kapsamında, SKDM’nin ticari ve yapısal boyutları değerlendirilmiş; Türkiye’nin mevcut hazırlıkları ve kurumsal kapasitesi analiz edilmiş; karşılaştırmalı analizler ve RCA-RXA hesaplamaları aracılığıyla sektörel rekabet gücü matematiksel olarak incelenmiştir. The Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM), developed by the European Union within the framework of the European Green Deal, is not only an environmental policy tool aimed at reducing carbon emissions, but also a strategic regulation that places carbon pricing at the core of international trade and redefines global competition rules. CBAM reshapes the balance between environmental sustainability and economic competitiveness, and emerges as a new-generation trade architecture where green transformation becomes the new norm in trade policies. This thesis aims to analyze the potential effects of CBAM on sectoral competitiveness, focusing on Turkey’s iron and steel industry, which holds a significant share in the country’s exports. As an extension of the European Green Deal, CBAM entered a transition phase in 2023 and is planned to be fully implemented with financial obligations by 2026. Turkey has not yet implemented an effective national carbon pricing system and lacks a transparent and traceable emission reporting infrastructure. This situation poses serious compliance pressures and potential competitive disadvantages for the iron and steel sector, which has strong trade integration with the EU. In this study, the commercial and structural aspects of CBAM are evaluated; Turkey's current preparations and institutional capacity are analyzed; and the sectoral competitiveness is mathematically examined through comparative analyses and RCA-RXA calculations.