Kapalı atış poligonları yapay aydınlatma tasarım kriterleri ve Türkiye örnekleri

Abstract

Bu tez çalışması, Türkiye'deki kapalı atış poligonlarında kullanılan yapay aydınlatma sistemlerinin güncel durumunu tespit etmek, bu sistemleri uluslararası standartlarla karşılaştırmak ve elde edilen bulgular doğrultusunda tasarım, iyileştirme ve standartlaştırma önerileri sunmak amacıyla hazırlanmıştır. Atıcılık sporu, görsel doğruluğun ve konsantrasyonun ön planda olduğu bir branş olması nedeniyle, mekanın aydınlatma kalitesi sporcu performansı açısından doğrudan belirleyici bir unsurdur. Ancak Türkiye’de bu konu üzerine yapılmış akademik çalışmaların oldukça sınırlı olduğu gözlemlenmiş, özellikle mimarlık literatüründe bu alandaki boşluk dikkat çekmiştir. Araştırmada, saha çalışmaları kapsamında Türkiye’de ulusal ve uluslararası düzeyde müsabakaların gerçekleştirildiği üç önemli kapalı atış poligonu incelenmiştir: Mersin Erdemli Atış Poligonu, Samsun Şehit Mustafa Serin Atış Poligonu ve Trabzon Merkez Atış Poligonu. Her bir tesiste 90 cm ve 140 cm yüksekliklerinden aydınlık düzeyi (lx) ölçümleri yapılmış, genel aydınlatma, hedef hattı aydınlatması, ışık tekdüzeliği, kamaşma riski ve renk sıcaklığı gibi temel parametreler analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, tüm poligonların ISSF ve IESNA gibi uluslararası kurumların önerdiği minimum aydınlatma seviyelerini karşılayamadığını göstermiştir. En yüksek değerlere sahip olan Mersin Erdemli Atış Poligonu dahi, atış hattı yönünde düşey düzlemde 1000 lx'ü sağlayamamaktadır. Samsun’daki tesisin düşük tavan yüksekliği kamaşma ve ışık yönlendirmesi açısından önemli sorunlar doğururken, Trabzon’daki poligon, yetersiz aydınlatma değerleri ve homojenlik problemi ile en zayıf performansı sergilemektedir. Tez kapsamında ulaşılan sonuçlar doğrultusunda, mevcut tesislerin aydınlatma altyapılarının iyileştirilmesine yönelik hem mimari hem de teknik öneriler sunulmuştur. Bunlar arasında, armatür yerleşimlerinin yeniden düzenlenmesi, yüksek verimli LED sistemlerinin kullanılması, renk sıcaklığı bütünlüğünün sağlanması ve düşük tavanlı alanlarda kamaşma kontrolü için uygun optik elemanların kullanılması gibi maddeler yer almaktadır. Ayrıca, gelecekte tasarlanacak kapalı atış poligonları için minimum tavan yüksekliği, aydınlatma düzeyleri ve armatür konumlandırmaları açısından bir yol haritası ortaya konmuştur. Sonuç olarak bu tez, hem akademik literatüre katkı sağlayacak nitelikte hem de sahadaki uygulamalar için pratik ve uygulanabilir öneriler sunan disiplinlerarası bir çalışmadır. Türkiye’de atış sporlarına uygun mekan tasarımı bağlamında önemli bir eksikliği gidererek, performans odaklı, güvenli ve sürdürülebilir bir aydınlatma yaklaşımının geliştirilmesine katkı sağlamaktadır.This thesis investigates the current state of artificial lighting systems in indoor shooting ranges across Turkey, aiming to evaluate their performance against international standards and to propose practical and architectural solutions for improvement and future design. Given the highly visual and precision-oriented nature of shooting sports, lighting is not merely a functional requirement but a critical component of athlete performance, safety, and visual comfort. Despite this importance, a noticeable gap in architectural literature was identified regarding the lighting design of shooting ranges in Turkey. To address this deficiency, three major indoor shooting ranges were selected for field analysis based on their eligibility to host national and international competitions: Mersin Erdemli Shooting Range, Samsun Şehit Mustafa Serin Shooting Range, and Trabzon Central Shooting Range. At each site, illuminance measurements were taken at 90 cm and 140 cm heights, covering key performance indicators such as general lighting levels, target line illumination, lighting uniformity, glare risk, and colour temperature consistency. The results indicate a widespread inadequacy in meeting the illumination benchmarks set by institutions such as the International Shooting Sport Federation (ISSF) and the Illuminating Engineering Society of North America (IESNA). Even the best-performing facility, the Mersin Erdemli range, falls short of the 1000 lx requirement for vertical illuminance at the target line. The Samsun facility’s low ceiling height exacerbates glare issues and limits the effective placement of luminaires, while the Trabzon range exhibits the most critical deficiencies in both light intensity and spatial uniformity, with dangerously low lx values. Considering these findings, the thesis presents a set of detailed architectural and technical recommendations aimed at upgrading current lighting infrastructures. These include the reconfiguration of luminaire placement, integration of high-efficiency LED systems, maintenance of consistent colour temperatures across zones, and implementation of optical glare-control devices in low-ceiling environments. For future facilities, the thesis outlines a framework addressing minimum ceiling heights, target-area lighting strategies, and design criteria for ensuring compliance with international lighting standards. Ultimately, this research contributes to both academic discourse and professional practice by bridging a critical knowledge gap and offering actionable insights for enhancing lighting quality in indoor shooting sports environments. It sets a precedent for future design methodologies that prioritize athlete performance, safety, and regulatory alignment within sports architecture.