Bir Kurumsal Alanın Doğuşu ve Evrimi: Türkiye'de Muhasebenin Meslekleşme Süreci

Abstract

Ortak bir anlam sisteminin parçası olan ve katılımcıların birbirleriyle sıklıkla iletişim kurduğu örgüt topluluğu olarak örgütsel alan sosyal olarak kurulmuş beklentilerin ve uygulamaların yayıldığı süreçler olarak tanımlanır. Meslekler de modern toplumların giderek büyüyen örgütsel alanlarıdırlar ve artık sosyal kurumlar olarak görülmektedirler. Bu nedenle toplumsal uğraşların nasıl kurumsallaştıkları ve örgütsel alanlara dönüştükleri kurumsalcı teorisyenlerin ilgisini çekmeye başlamıştır. Bu nedenle meslekler kurumsallaşmanın ve kurumsal değişimin incelenmesine uygun alanları oluşturmuşlardır. Bu çalışma, Türkiye’de muhasebenin kurumsallaşarak bir örgütsel alana dönüşmesini ve evrimini tarihsel bir bakış açısından açıklamayı amaçlar. Bu amaç doğrultusunda muhasebe mesleğinin kurumsal alanının değişimi O’Brien ve Slack’in (2003) çalışmalarında esas aldıkları dört faktör temelinde incelenmiştir. Alandaki aktörlerin sayısı ve yapısı, değişim (exchange) süreçleri ve örgütler arası bağlantılar, sermaye yapısındaki değişim ve düzenleyici yapılardaki değişim olmak üzere bu dört faktör etrafında muhasebe mesleğinin kurumsal alanının değişimi ve meslekleşme süreci tarihsel perspektiften ele alınmıştır. Mesleğin kurumsal değişim süreçlerinde aktörler ile düzenleyici yapıların önemli iki faktör olduğu ortaya çıkmıştır.

Organizational field, as an organizational population where organizations interact, and thereby, construct and share a common meaning system, is described as processes through which socially constituted expectations and practices diffuse. Professions are growing organizational fields of modern societies, and are seen as social institutions. Therefore, institutional theorists have interested in the issues of how professions have been institutionalized, and transformed into organizational fields. Hence, professions have been a proper study area to analyze institutionalization and institutional change processes. Drawing upon a historical view, this study aims at explaining the institutionalization of accountancy, and its transformation into an organizational field in Turkey. We particularly analyze in historical perspective the changes in the institutional field of accountancy as a profession on the basis of the four factors defined by O’Brien and Slack (2003): the number and nature of actors, exchange processes and interorganizational linkages, legitimate forms of capital and regulatory structures. The findings indicate that the nature of actors and regulatory structures are two key factors to understand the institutional change processes of accountancy in Turkey.