Sporcu Tükenmişliğini Belirlemede Farklı Psikolojik Yapıların Rolü

Abstract

Amaç: Bu çalışmanın amacı, sporcuların güdülenme düzeyleri, güdüsel yönelimleri, algıladıkları güdüsel iklim ve mükemmeliyetçilik düzeylerinin sporcu tükenmişliğini belirlemedeki rollerinin incelenmesidir. Gereç ve Yöntem: Çalışmaya 119 kadın (Ortyaş: 21.18 ± 1.97), 154 erkek (Ortyaş: 21.82 ± 2.19) toplam 273 sporcu (Ortyaş: 21.54 ± 2.12) gönüllü olarak katılmıştır. Katılımcılara Sporda Güdülenme Ölçeği, Sporda Mükemmeliyetçilik Ölçeği ve Sporcu Tükenmişlik Ölçeği uygulanmıştır. Çalışmaya katılan sporcuların tükenmişlik düzeylerini belirlemede güdülenme, güdüsel yönelim, algılanan güdüsel iklim ve mükemmeliyetçiliğin rolünü belirlemek amacı ile çoklu adımsal regresyon analizi kullanılmıştır. Bulgular: Yapılan analiz sonucunda; güdülenmeme ve algılanan aile baskısı alt boyutlarının duygusal/fiziksel tükenme alt boyutunu (R=0.37; R2=0.14; p<0.01); bilmek ve başarmak için içsel güdülenme, özdeşim ve güdülenmeme alt boyutlarının azalan başarı hissi alt boyutunu (R=0.35; R2=0.12; p<0.05); bilmek ve başarmak için içsel güdülenme, güdülenmeme ve algılanan aile baskısı alt boyutlarının ise duyarsızlaşma alt boyutunu (R=0.44; R2=0.20; p<0.05) belirlediği bulunmuştur. Elde edilen analiz sonuçları, güdülenmeme alt boyutunun sporcu tükenmişliğinin tüm alt boyutlarını; özdeşim alt boyutunun azalan başarı hissi alt boyutunu, algılanan aile baskısı alt boyutunun ise duygusal/fiziksel tükenme ve duyarsızlaşma alt boyutlarını pozitif yönde belirlediğini; ancak bilmek ve başarmak için içsel güdülenme alt boyutunun azalan başarı hissi ve duyarsızlaşma alt boyutlarını negatif yönde belirlediğini göstermektedir. Sonuç: Sonuç olarak çalışmaya katılan sporcuların güdülenme ve mükemmeliyetçilik düzeylerinin tükenmişliklerini belirlemede rol oynadığı söylenebilir. Sporcuların, spor ortamında olma sebeplerini net bir şekilde söyleyememeleri, branşlarına ait yeni teknik veya taktik öğrenme isteklerinin ve spora katılımdaki başarı amaçlarının azalmasına rağmen; aile/yakın çevrelerinden hissettikleri baskının artması ve sosyal etkileşimlerin sporcu üzerindeki etkisinin artmasının; tükenmişliği deneyimleme olasılığını arttırdığı söylenebilir. Araştırma sonucu elde edilen bulgular ışığında sporcuların güdülenme ve mükemmeliyetçilik düzeylerinin tükenmişlik düzeylerini etkileyebileceği görülmektedir. Yapılan çalışmalar güdülenmenin farklı formlarının ve mükemmeliyetçiliğin, sporcuların tükenmişlik düzeylerini arttıracağı yönünde benzer sonuçlar elde etmişlerdir.