Browsing by Author "Toptaş, Deniz"

Now showing 1 - 1 of 1

Masumiyet karinesi kapsamında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması
(Başkent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2025) Toptaş, Deniz; Doğru, Derya
Bu çalışmada masumiyet karinesi kapsamında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması incelenmiştir. Adil yargılanma hakkının önemli bir unsuru olan masumiyet karinesi hem adil yargılanmanın sağlanması hem de kişinin onurunun korunabilmesi bakımından önemlidir. Ayrıca yargılamanın yürütülebilmesinde ve kişinin insan haklarına uygun yargılamanın gerçekleştirilmesinde bir gereklilik olarak karşımıza çıkmaktadır. Türkiye'de, 1982 tarihli Anayasa'da ilk defa anayasal olarak karineye açık bir şekilde atıfta bulunulmuştur. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nde detaylara girmese de Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin kararlarında karine geniş bir şekilde açıklanmış ve bu sayede karinenin kapsamı genişlemiştir. Türkiye’de 2012 yılında Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru yolunun onaylanmasıyla birlikte karineye yönelik ihlal iddiaları Anayasa Mahkemesi tarafından incelenebilmektedir. Kamu hizmetlerinin hukuka uygun şekilde yürütülebilmesi ve vatandaşlara sunulabilmesi için görevini layığıyla yapabilecek kişilerin seçilmesi gereklidir. Bu koşulların sağlanabilmesinde güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının yapılması da önemli bir rol oynamaktadır. Türkiye’de 1994 yılına kadar güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması herhangi bir mevzuata dayanmadan uygulanmaktaydı. Zaman içerisinde güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının çerçevesi genişletilerek uygulanmaya başladığı görülmektedir. Ancak uygulamanın gerek mevzuatından gerekse uygulamasından kaynaklı birtakım sorunlar yaşanmaktadır. Bireylerin temel hak ve özgürlüklerini sınırlandıran uygulama bireysel başvurularla Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Anayasa Mahkemesi kararlarına konu olmaktadır. Çalışma kapsamında insan hayatında önemli bir etkisi ve önemi bulunan masumiyet karinesi Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Anayasa Mahkemesi kararları referans alınarak çeşitli açılardan incelenmiştir. Çalışmanın sonucunda Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Anayasa Mahkemesi kararlarında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının olumsuz sonuçlanması nedeniyle hak kayıplarının yaşanmasının genelde en temel insan hakkı olan adil yargılanma hakkı, özelde masumiyet karinesi kapsamında değerlendirildiği görülmektedir. Sonuç olarak, güvenlik soruşturması olumsuz olan ve Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuruda bulunan kişilerin kamu görevine atanamaması işlemine karşı açılmış davalarda genelde güvenlik soruşturmasından ziyade mahkemelerde adil yargılanma ortamının sağlanamaması, kesin bir mahkûmiyet hükmü olmasa da hükmün geri bırakılması kararının dikkate alınmaması ve gerekçeli kararda yer alan masumiyet karinesinin ihlaline neden olabilecek ifadeler olduğu görülmektedir. This study examines the security investigation and archive search within the scope of the presumption of innocence. The presumption of innocence, which is an important element of the right to a fair trial, is important both in terms of ensuring a fair trial and protecting the dignity of the person. In addition, it is a necessity for the conduct of the trial and the realization of the trial in accordance with the human rights of the person. In Turkey, the 1982 Constitution was the first time that the presumption was explicitly referred to in the constitution. Although the European Convention on Human Rights does not go into detail, the presumption has been widely explained in the judgments of the European Court of Human Rights, thus expanding the scope of the presumption. With the approval of the individual application procedure to the Constitutional Court in Turkey in 2012, the Constitutional Court can examine claims of violation of the presumption. In order for public services to be carried out and provided to citizens in accordance with the law, it is necessary to select people who can perform their duties properly. Security investigations and archive searches play an important role in ensuring these conditions. In Turkey, security investigations and archive searches were carried out without any legislation until 1994. Over time, it is seen that the framework of security investigation and archive search has been expanded and started to be applied. However, there are some problems arising from both the legislation and the implementation of the practice. The practice, which limits the fundamental rights and freedoms of individuals, is subject to the decisions of the European Court of Human Rights and the Constitutional Court through individual applications. Within the scope of the study, the presumption of innocence, which has a significant impact and importance in human life, is analyzed from various perspectives with reference to the decisions of the European Court of Human Rights and the Constitutional Court. As a result of the study, it is seen that in the decisions of the European Court of Human Rights and the Constitutional Court, the loss of rights due to the negative results of the security investigation and archive search is evaluated within the scope of the right to a fair trial, which is the most fundamental human right in general, and the presumption of innocence in particular. As a result, it is observed that the cases filed against the non-appointment to public office of persons whose security investigation was negative and who made an individual application to the Constitutional Court are generally not related to the security investigation, but rather to the failure to ensure a fair trial environment in the courts, the disregard of the decision to suspend the judgment even if there is no final conviction, and the statements in the reasoned decision that may cause a violation of the presumption of innocence.