Diyet dışı yaklaşımlar perspektifinden beslenme eğitiminin yetişkinlerde beslenme davranışı beden algısı ve iyi oluşa etkisi

No Thumbnail Available

Date

2026

Journal Title

Journal ISSN

Volume Title

Publisher

Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü

Abstract

Bu çalışma, diyet dışı yaklaşımlar perspektifinden yapılandırılmış, sezgisel beslenme ve yeme farkındalığı temelli sekiz haftalık bir beslenme eğitimi programının, normal beden kütle indeksine (BKİ) sahip yetişkin kadınlarda beslenme davranışı, beden algısı ve psikolojik iyi oluş üzerindeki etkilerini değerlendirmek amacıyla yürütülmüştür. Araştırma tek kör, randomize kontrollü bir tasarımla gerçekleştirilmiştir. Çalışmaya yaşları 19-35 yıl aralığında, normal BKİ değerine (18.5-24,9 kg/m²) sahip toplam 63 kadın katılımcı dahil edilmiş; katılımcılar basit randomizasyon yöntemiyle müdahale (n=32) ve kontrol (n=31) gruplarına atanmıştır. Müdahale grubuna sekiz hafta boyunca haftada bir kez olmak üzere çevrim içi diyet-dışı yaklaşımlar temelli beslenme eğitimi verilmiş, kontrol grubuna bu süre zarfında herhangi bir müdahale yapılmamıştır. Araştırmada veri toplama aracı olarak Demografik Bilgi Formu, Hollanda Yeme Davranışı Anketi (HYDA), Sezgisel Yeme Ölçeği- 2 (SYÖ-2), Besin Seçim Testi (BST), Beden Memnuniyeti Ölçeği (BMÖ), Stunkard Vücut Derecelendirme Ölçeği (SVDÖ), Rosenberg Benlik Saygısı Ölçeği (RBSÖ) ve Dünya Sağlık Örgütü Beş İyilik Durumu İndeksi (DSÖ-5 İyilik Durumu İndeksi) kullanılmış; ayrıca katılımcılardan üç günlük besin tüketim kayıtları alınmıştır. Analizler sonucunda, sezgisel beslenme toplam puanı ile yemeye koşulsuz izin verme, duygusal nedenler yerine fiziksel nedenlerden yeme, açlık ve tokluk sinyallerine güvenme ve beden-besin uyumu alt boyutları için zaman×grup etkileşiminin istatistiksel olarak anlamlı olduğu saptanmıştır (p<0,05). Gruplar arası karşılaştırmalarda sezgisel beslenme dışındaki değişkenler için istatistiksel olarak anlamlı zaman×grup etkileşimleri saptanmamıştır (p>0,05). Grup içi analizler incelendiğinde, müdahale grubunda sezgisel beslenme, beden memnuniyeti ve psikolojik iyi oluş puanlarında anlamlı artışlar ile kısıtlayıcı yeme ve beden algısına ilişkin memnuniyetsizlik göstergelerinde anlamlı azalmalar gözlenirken (p<0,05), kontrol grubunda bu değişkenlerde istatistiksel olarak anlamlı bir değişim saptanmamıştır (p>0,05). Müdahale ve kontrol grupları arasında günlük enerji ile makro ve mikro besin ögesi alımları açısından zaman içinde istatistiksel olarak anlamlı bir zaman×grup etkileşimi bulunmamıştır (p>0,05). Sonuç olarak bu çalışma, sekiz haftalık çevrim içi diyet dışı yaklaşımlar temelli beslenme eğitiminin, normal BKİ’ye sahip yetişkin kadınlarda özellikle sezgisel beslenme davranışını destekleyici etkiler sunduğunu ortaya koymaktadır. Bulgular, ağırlık kaybını hedeflemeyen, sağlıkla uyumlu ve ağırlık kapsayıcı yaklaşımların beslenme davranışı ve psikososyal iyi oluş açısından potansiyel yararlarına işaret etmekte; bu alanda daha uzun süreli ve daha büyük örneklemli randomize kontrollü çalışmalara duyulan gereksinimi vurgulamaktadır. This study was conducted to evaluate the effects of an eight-week nutrition education program structured from a non-diet approaches perspective and based on intuitive eating and mindful eating on eating behaviour, body image, and psychological well-being among adult women with a normal body mass index (BMI). The research was carried out with a singleblind, randomised controlled design. A total of 63 female participants aged 19-35 years with a normal BMI (18.5-24.9 kg/m²) were included and randomly assigned to an intervention group (n=32) or a control group (n=31) using simple randomisation. The intervention group received online nutrition education based on non-diet approaches once a week for eight weeks, while no intervention was applied to the control group during this period. Data collection tool included the Demographic Information Form, Dutch Eating Behavior Questionnaire, the Intuitive Eating Scale-2, the Food Choice Questionnaire, the Body Appreciation Scale, the Stunkard Figure Rating Scale, the Rosenberg Self-Esteem Scale, and the World Health Organization Five Well-Being Index. In addition, three-day dietary intake records were obtained from all participants. The results showed statistically significant group×time interactions for the total intuitive eating score and its subscales - unconditional permission to eat, eating for physical rather than emotional reasons, reliance on hunger and satiety cues, and body-food choice congruence (p<0.05). No statistically significant group×time interactions were found for variables other than intuitive eating (p>0.05). Within-group analyses revealed significant increases in intuitive eating, body appreciation, and psychological well-being scores, along with significant decreases in restrained eating and indicators of body image dissatisfaction in the intervention group (p<0.05), whereas no statistically significant changes over time were observed in the control group for any of these variables (p>0.05). No statistically significant group×time interactions were found between the intervention and control groups in terms of daily energy intake or macro- and micronutrient intakes (p>0.05). In conclusion, this study demonstrates that an eight-week online non-dietary approach-based nutrition education program has beneficial effects, particularly in supporting intuitive eating behaviors, among adult women with a normal BMI. The findings highlight the potential benefits of weight-neutral, health-compatible, and weight-inclusive approaches for eating behaviour and psychosocial well-being and emphasize the need for longer-term randomized controlled studies with larger samples.

Description

Keywords

Beslenme davranışı, beden algısı, psikolojik iyi oluş, randomize kontrollü çalışma, sağlık eğitimi., Eating behaviour, body image, psychological well-being, randomized controlled trial, health education.

Citation

Endorsement

Review

Supplemented By

Referenced By