Diyet dışı yaklaşımlar perspektifinden beslenme eğitiminin yetişkinlerde beslenme davranışı beden algısı ve iyi oluşa etkisi
No Thumbnail Available
Files
Date
2026
Authors
Journal Title
Journal ISSN
Volume Title
Publisher
Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü
Abstract
Bu çalışma, diyet dışı yaklaşımlar perspektifinden yapılandırılmış, sezgisel beslenme ve
yeme farkındalığı temelli sekiz haftalık bir beslenme eğitimi programının, normal beden
kütle indeksine (BKİ) sahip yetişkin kadınlarda beslenme davranışı, beden algısı ve
psikolojik iyi oluş üzerindeki etkilerini değerlendirmek amacıyla yürütülmüştür. Araştırma
tek kör, randomize kontrollü bir tasarımla gerçekleştirilmiştir. Çalışmaya yaşları 19-35 yıl
aralığında, normal BKİ değerine (18.5-24,9 kg/m²) sahip toplam 63 kadın katılımcı dahil
edilmiş; katılımcılar basit randomizasyon yöntemiyle müdahale (n=32) ve kontrol (n=31)
gruplarına atanmıştır. Müdahale grubuna sekiz hafta boyunca haftada bir kez olmak üzere
çevrim içi diyet-dışı yaklaşımlar temelli beslenme eğitimi verilmiş, kontrol grubuna bu süre
zarfında herhangi bir müdahale yapılmamıştır. Araştırmada veri toplama aracı olarak
Demografik Bilgi Formu, Hollanda Yeme Davranışı Anketi (HYDA), Sezgisel Yeme Ölçeği-
2 (SYÖ-2), Besin Seçim Testi (BST), Beden Memnuniyeti Ölçeği (BMÖ), Stunkard Vücut
Derecelendirme Ölçeği (SVDÖ), Rosenberg Benlik Saygısı Ölçeği (RBSÖ) ve Dünya Sağlık
Örgütü Beş İyilik Durumu İndeksi (DSÖ-5 İyilik Durumu İndeksi) kullanılmış; ayrıca
katılımcılardan üç günlük besin tüketim kayıtları alınmıştır. Analizler sonucunda, sezgisel
beslenme toplam puanı ile yemeye koşulsuz izin verme, duygusal nedenler yerine fiziksel
nedenlerden yeme, açlık ve tokluk sinyallerine güvenme ve beden-besin uyumu alt boyutları
için zaman×grup etkileşiminin istatistiksel olarak anlamlı olduğu saptanmıştır (p<0,05).
Gruplar arası karşılaştırmalarda sezgisel beslenme dışındaki değişkenler için istatistiksel
olarak anlamlı zaman×grup etkileşimleri saptanmamıştır (p>0,05). Grup içi analizler
incelendiğinde, müdahale grubunda sezgisel beslenme, beden memnuniyeti ve psikolojik iyi
oluş puanlarında anlamlı artışlar ile kısıtlayıcı yeme ve beden algısına ilişkin
memnuniyetsizlik göstergelerinde anlamlı azalmalar gözlenirken (p<0,05), kontrol
grubunda bu değişkenlerde istatistiksel olarak anlamlı bir değişim saptanmamıştır (p>0,05).
Müdahale ve kontrol grupları arasında günlük enerji ile makro ve mikro besin ögesi alımları
açısından zaman içinde istatistiksel olarak anlamlı bir zaman×grup etkileşimi bulunmamıştır
(p>0,05). Sonuç olarak bu çalışma, sekiz haftalık çevrim içi diyet dışı yaklaşımlar temelli
beslenme eğitiminin, normal BKİ’ye sahip yetişkin kadınlarda özellikle sezgisel beslenme davranışını destekleyici etkiler sunduğunu ortaya koymaktadır. Bulgular, ağırlık kaybını
hedeflemeyen, sağlıkla uyumlu ve ağırlık kapsayıcı yaklaşımların beslenme davranışı ve
psikososyal iyi oluş açısından potansiyel yararlarına işaret etmekte; bu alanda daha uzun
süreli ve daha büyük örneklemli randomize kontrollü çalışmalara duyulan gereksinimi
vurgulamaktadır. This study was conducted to evaluate the effects of an eight-week nutrition education
program structured from a non-diet approaches perspective and based on intuitive eating and
mindful eating on eating behaviour, body image, and psychological well-being among adult
women with a normal body mass index (BMI). The research was carried out with a singleblind,
randomised controlled design. A total of 63 female participants aged 19-35 years with
a normal BMI (18.5-24.9 kg/m²) were included and randomly assigned to an intervention
group (n=32) or a control group (n=31) using simple randomisation. The intervention group
received online nutrition education based on non-diet approaches once a week for eight
weeks, while no intervention was applied to the control group during this period. Data
collection tool included the Demographic Information Form, Dutch Eating Behavior
Questionnaire, the Intuitive Eating Scale-2, the Food Choice Questionnaire, the Body
Appreciation Scale, the Stunkard Figure Rating Scale, the Rosenberg Self-Esteem Scale, and
the World Health Organization Five Well-Being Index. In addition, three-day dietary intake
records were obtained from all participants. The results showed statistically significant
group×time interactions for the total intuitive eating score and its subscales - unconditional
permission to eat, eating for physical rather than emotional reasons, reliance on hunger and
satiety cues, and body-food choice congruence (p<0.05). No statistically significant
group×time interactions were found for variables other than intuitive eating (p>0.05).
Within-group analyses revealed significant increases in intuitive eating, body appreciation,
and psychological well-being scores, along with significant decreases in restrained eating
and indicators of body image dissatisfaction in the intervention group (p<0.05), whereas no
statistically significant changes over time were observed in the control group for any of these
variables (p>0.05). No statistically significant group×time interactions were found between
the intervention and control groups in terms of daily energy intake or macro- and
micronutrient intakes (p>0.05). In conclusion, this study demonstrates that an eight-week
online non-dietary approach-based nutrition education program has beneficial effects,
particularly in supporting intuitive eating behaviors, among adult women with a normal BMI. The findings highlight the potential benefits of weight-neutral, health-compatible, and
weight-inclusive approaches for eating behaviour and psychosocial well-being and
emphasize the need for longer-term randomized controlled studies with larger samples.
Description
Keywords
Beslenme davranışı, beden algısı, psikolojik iyi oluş, randomize kontrollü çalışma, sağlık eğitimi., Eating behaviour, body image, psychological well-being, randomized controlled trial, health education.