Mekân politik okumalar: Kentsel kolektif hafıza mekânları olarak Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumu
No Thumbnail Available
Files
Date
2026
Authors
Journal Title
Journal ISSN
Volume Title
Publisher
Başkent Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü
Abstract
Türk Tarih Kurumu (TTK) ve Türk Dil Kurumu (TDK), ulusal kimliğin inşasında stratejik bir rol üstlenen iki önemli kurumsal yapıdır. Cumhuriyetin ideolojik olarak kültür politikalarının merkezinde yer alan bu kurumlardan Türk Dil Kurumu’nun kuruluş amacı, Türk dilinin zenginliğini ortaya çıkarmak, küresel ölçekte hak ettiği saygın konuma ulaştırmak ve Türk kültür coğrafyasında ortak bir iletişim dili haline gelmesini sağlamak iken, Türk Tarih Kurumu’nun kuruluş amacı Türk tarihini ve Türklerin medeniyete katkılarını bilimsel yöntemlerle araştırmak ve bu birikime dayanarak kurumsal tarih yazımını gerçekleştirmektir. Her iki kurumun yapıları ise Cumhuriyet ideolojisinin kültür politikalarını mekânsal düzlemde temsil eden ve ulusal kimliğin inşasında simgesel ve stratejik bir rol üstlenen kamusal yapılardır. Başkentin Cumhuriyet aksı Atatürk Bulvarı ile ilişkili konumları ve mimari özellikleri bu yapıların kent içinde görünürlük kazanmalarını sağlamış; böylece bu kurumlar, ulusal kimliğin mekân aracılığıyla inşasının anlaşılmasında etkin bir rol üstlenmişlerdir.
Bu çalışma, iki kurumun dönüşümünün mekânsal karşılıklarını, kuruluşlarından başlayarak günümüze kadar olan süreçte “kentsel kolektif hafıza” ve “mekân-politika” perspektifinden incelemektedir. Çalışmanın kuramsal altyapısını oluşturmak adına Pierre Nora’nın hafıza mekanları teorisi ve Halbwachs’ın kolektif bellek üzerine yaklaşımı incelenmiştir. Araştırma kapsamında her iki kurumun devlet politikasının değişimiyle geçirdikleri dönüşüm; yapıların mimari özellikleri, anlam ve önemleri , kent içindeki konumlanmaları ve hafıza mekânı olarak kentsel kolektif bellekteki izleri açısından analiz edilmektedir. Söz konusu kurumların yanı sıra , 2024 yılında Eskişehir Yolunda inşa edilen yeni Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu yerleşkesi de araştırma kapsamına dahil edilmiştir. Elde edilen bulgular , politik kırılmalar ve kentin değişimi ile birlikte kolektif hafıza mekanlarının geçirdikleri dönüşümü ortaya koymaktadır. Turkish Historical Society (TTK) and the Turkish Language Association (TDK) are two major institutional bodies that have played a strategic role in the construction of national identity. Positioned at the center of the Republic’s cultural policies, the Turkish Language Association was established to reveal the richness of the Turkish language, elevate it to the prestigious position it deserves on a global scale, and promote it as a common language of communication throughout the Turkish cultural geography. The Turkish Historical Society, on the other hand, was founded to investigate Turkish history and the contributions of the Turkish people to civilization through scientific methods and to establish an institutional historiography based on this scholarly foundation. The buildings of both institutions represent the Republic’s cultural policies in spatial terms and serve as symbolic and strategic public structures in the construction of national identity. Their locations along Atatürk Boulevard, the principal axis of the Republican capital, together with their architectural characteristics, have made these buildings highly visible within the urban fabric. In this way, they have assumed an important role in understanding how national identity has been constructed through space.
This study examines the spatial manifestations of the transformation of these two institutions from their establishment to the present day through the perspectives of urban collective memory and space–politics. The theoretical framework of the study is grounded in Pierre Nora’s concept of lieux de mémoire (sites of memory) and Maurice Halbwachs’ theory of collective memory. Within this framework, the transformation of both institutions in response to changing state policies is analyzed in terms of their architectural characteristics, meanings and significance, urban locations, and their roles as sites of memory within the urban collective memory. In addition to these institutional buildings, the newly constructed campus of the Atatürk Supreme Institution for Culture, Language and History, completed on Eskişehir Road in 2024, is also included within the scope of the research. The findings reveal the transformation of urban collective memory sites in parallel with political turning points and the changing urban environment.
Description
Keywords
Kentsel Kolektif Hafıza, Mekân-Politika, Ankara, Türk Tarih Kurumu, Türk Dil Kurumu, Urban Collective Memory, Space-Politics, Turkish Historical Society, Turkish Language Association