20. Yüzyılın ikinci yarısında Türkiye’de mimarlık-sanat birlikteliğini Hamiye Çolakoğlu’nun eserleri üzerinden okumak: Hacettepe ve Bilkent Üniversiteleri Kampüsleri

No Thumbnail Available

Date

2026

Journal Title

Journal ISSN

Volume Title

Publisher

Başkent Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü

Abstract

İnsanlığın tarihi kadar eski olan mimarlık ve sanat disiplinleri hem tekil olarak hem de birbirleri ile kurduğu ilişkileriyle araştırmaların öznesi olmuşlardır. Mimarlığın bir sanat dalı olup olmadığı, sanat olması durumunda nerede konumlandığı gibi temel soruların yanı sıra mimarlık ve sanat arasında kurulan birliktelik, mimarlar, sanatçılar, filozoflar gibi farklı disiplinlerden uzmanlar tarafından çalışılmıştır. Mimarlık ve sanat, içinde bulunulan dönemin ekonomik, politik, kültürel ve teknolojik koşullarına göre birbirleriyle devingen bir ilişki içerisinde olmuştur. Mimarlık ve sanat arasındaki bağın koptuğu, güçlendiği ya da iç içe geçerek sınırlarının muğlaklaştığı görülmüştür. Mimarlık ve sanat arasında kurulan ilişkinin kırılma noktalarından biri de II. Dünya Savaşı sonrası dönemdir. Joan Ockman tarafından modernizm ile postmodernizm arasında bir “ara dönem” olarak tanımlanan bu dönemde; azalan yapı stoğuna çözüm olarak standartlaşmanın beraberinde getirdiği “kimliksizleşme” ve modernin “soğuk tavrı” eleştirilerin odağı olmuştur. Eleştirilere çözüm olarak mimarlık ve sanat arasındaki zayıflayan ilişkinin yeniden ele alınarak, sağlam temellere oturtularak güçlendirilmesi üzerine çalışılmıştır. Bu kapsamda, disiplinlerarası toplantılar düzenlenmiş, yayınlar yapılmış, topluluklar kurulmuş ve hatta devletler yasal düzenlemeler yaparak birlikteliği zorunlu kılmıştır. Gerçekleştirilen bu girişimler sayesinde, birliktelik fikri uygulamada ve teoride kendine yer bulmuş, düşünce yayılmış, sanatçılar sistemli biçimde desteklenmiş, üretim ortamı bulmuş ve kullanıcılar ile buluşmuştur. Kurulan bu karşılıklı fayda ilişkisinde mimarlar da mekânlarına nitelik kazandırmıştır. Toplam sanat eserini üretmeyi amaçlayan mimarlık-sanat birlikteliği düşüncesinin Türkiye’de de izlerini okumak mümkündür. Bu kapsamda dönemin söylemsel ve politik ortamında adımlar atılmış ve birliktelik düşüncesi mimarlık pratiğinde de karşılık bulmuştur. Yasal düzenleme girişimleri olmasına rağmen kesin sonuca ulaşılamamıştır ancak fikri benimseyen aktörler, yapılarında benzer bir yaklaşım izleyerek sanat eserlerine yer vermiştir. Yaptıkları yenilikçi üretimleriyle öne çıkmış mimarlar ile çalışan sanatçılar, yapılara eserleriyle katkı sağlamıştır. Hamiye Çolakoğlu, Füreya Koral, Jale Yılmabaşar, Bingül Başarır, Gencay Kasapçı gibi sanatçı kadınlar da birliktelikte önemli rol oynamıştır. Sanatçılar arasından Hamiye Çolakoğlu; sinema, tiyatro, konut, kütüphane, eğitim yapıları gibi çeşitli yapı türlerinde yer alan duvar panosu, heykel, kapı kolu gibi farklı ölçeklerdeki eserleriyle mekânların zenginleşmesine katkı sağlamış önemli isimlerden biridir. Çolakoğlu’nun eserlerinin bulunduğu Hacettepe ve Bilkent Üniversiteleri Kampüsleri de mimarlık ve sanat birlikteliği kapsamında eserlerin mimari mekân ile kurduğu çeşitli ilişki biçimlerinin okunabildiği yerleşkelerdir. Bu tez, Hamiye Çolakoğlu’nu odağına alarak Hacettepe Üniversitesi ve Bilkent Üniversitesindeki seramik duvar panolarını, bağlamsal ölçekten yakınlaşarak; bağlam-yapı-mekân-yüzey-eser ara kesitlerinde incelemektedir. Bunu yaparken, arşiv belgeleri, döneme ait yazılı ve görsel materyaller, kişisel görüşmelerle birlikte bu tez çalışmasını destekleyecek kitaplar, tezler, dergiler, belgeseller gibi çeşitli kaynaklardan yararlanılarak; döneme kuramsal ve politik bağlamlarda, aktörlerin de dahil edildiği kapsamlı bir bakış sunmaktadır. Architecture and art, disciplines as ancient as human history, have been the subjects of extensive research both individually and through their mutual relationship. Fundamental questions such as whether architecture is a branch of art and, if so, where it is positioned alongside the alliance forged between architecture and art, have been studied across various disciplines by architects, artists, and philosophers alike. Architecture and art have maintained a dynamic relationship with one another, shaped by the economic, political, cultural, and technological conditions of their respective eras. Throughout history, the bond between architecture and art has at times ruptured, at others strengthened, or interwoven to the point where their boundaries became blurred. One of the definitive turning points in the architecture-art relationship is the post-World War II period. In this era, defined by Joan Ockman as an "interregnum" between modernism and postmodernism, the primary focus of criticism was the "loss of identity" brought about by the standardization used to address depleted housing stocks, as well as the "cold demeanor" of modernism. As a solution to these criticisms, efforts were made to re-examine and strengthen the weakening relationship between architecture and art by placing it on solid foundations. In this context, interdisciplinary meetings were organized, publications were released, communities were established, and governments even introduced legal regulations to supported this collaboration. Thanks to these initiatives, the concept of synthesis found its place in both practice and theory; the philosophy spread, artists received systematic support, and their work engaged with users. In this mutually beneficial relationship, architects have also given quality to their spaces. It is possible to trace the reflections of this art and architecture synthesis, which aims to produce a total work of art, within Türkiye as well. While steps were being taken within the discursive and political environment of the period, this approach also established a presence in architectural practice. Although legislative efforts were made in Türkiye, they were not ultimately finalized; nevertheless, actors who embraced this approach incorporated artworks into their buildings. Artists collaborated with prominent architects known for their innovative productions, contributing to these structures through their works. Female ceramic artists such as Hamiye Çolakoğlu, Füreya Koral, Jale Yılmabaşar, Bingül Başarır, and Gencay Kasapçı played a significant role in this collaboration. Among the artists, Hamiye Çolakoğlu is one of the important figures who have contributed to the enrichment of spaces with her works of varying scales, such as murals, sculptures, and door handles, located in various building types including cinemas, theaters, residences, libraries, and educational buildings. The Hacettepe and Bilkent University campuses, where Çolakoğlu's works are located, are also campuses where the various forms of relationship that her works establish with architectural spaces can be observed within the context of the collaboration between art and architecture. Focusing on Hamiye Çolakoğlu, this thesis examines the ceramic wall panels at Hacettepe University and Bilkent University by zooming in from a contextual scale to the intersections of building-space-surface-artwork. In doing so, this thesis utilizes a variety of sources, including archival documents, written and visual materials from the period, personal interviews, as well as books, theses, journals, and documentaries that support this thesis research; offering a comprehensive perspective on the period within theoretical and political contexts, including the actors involved.

Description

Keywords

Sanat Birlikteliği, 20. Yüzyılın İkinci Yarısında Türkiye’de Mimarlık-Sanat, Hamiye Çolakoğlu, Hacettepe Üniversitesi, Bilkent Üniversitesi, Art and Architecture Synthesis, Art and Architecture during the Second Half of the 20th Century in Türkiye, Hacettepe University, Bilkent University

Citation

Endorsement

Review

Supplemented By

Referenced By