Kültürel mirasın dijitalleştirilmesinde sanal gerçeklik teknolojilerinin rolü: Pandemi döneminde farkındalık ve erişilebilirlik

Abstract

Günümüzde teknolojinin kültürel mirasla kurduğu ilişki giderek derinleşmekte, sanal gerçeklik uygulamaları bu etkileşimin en yenilikçi örneklerinden biri olarak öne çıkmaktadır. Bu araştırma, özellikle pandemi süreciyle ivme kazanan dijital dönüşüm bağlamında, sanal gerçekliğin kültürel mirasa erişim ve bu alandaki farkındalık üzerindeki etkilerini incelemeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma deseniyle yürütülen çalışmada, Ankara’daki çeşitli müze ortamlarında, yaş ve meslek açısından çeşitlilik gösteren 30 katılımcıyla yapılandırılmış mülakatlar gerçekleştirilmiş; elde edilen veriler QDA Miner 2024 yazılımı aracılığıyla içerik analizi yöntemiyle incelenmiş ve temalar doğrultusunda sınıflandırılmıştır. Analiz sonuçları, sanal gerçeklik teknolojilerinin kültürel mirasa erişimi artırma, dijital koruma sağlama, farkındalık yaratma ve eğitim süreçlerini destekleme gibi alanlarda kayda değer imkânlar sunduğunu göstermiştir. Buna karşın, gerçek deneyim hissinin sınırlılığı, altyapı eksiklikleri, yüksek maliyetler ve görsel kaliteye dair yetersizlikler, teknolojinin kültürel alana tam anlamıyla entegre olmasını zorlaştıran başlıca engeller olarak öne çıkmaktadır. Katılımcıların aktardığı deneyimler, sanal gerçekliğin basit bir sunum aracından öte, kullanıcıyı içine çeken ve kültürel mirası yeniden hissettiren bir etkileşim ortamı sunduğunu ortaya koymaktadır. Bu bağlamda çalışma, sanal gerçeklik tabanlı uygulamaların teknik kadar içerik açısından da geliştirilmesinin, kültürel sürdürülebilirlik adına önemli bir adım olduğunu savunmaktadır. In today's world, the relationship between technology and cultural heritage is becoming increasingly profound, with virtual reality (VR) applications emerging as one of the most innovative manifestations of this interaction. This research aims to examine the impact of virtual reality on access to and awareness of cultural heritage, particularly within the context of the accelerated digital transformation brought about by the COVID-19 pandemic. Employing a qualitative research design, structured interviews were conducted with 30 participants of diverse ages and professions in various museum settings in Ankara. The data collected were analyzed through content analysis using QDA Miner 2024 software and categorized according to predefined themes. The findings reveal that virtual reality technologies offer significant opportunities in enhancing access to cultural heritage, facilitating digital preservation, increasing public awareness, and supporting educational processes. However, limitations such as the lack of authentic experiential engagement, infrastructural inadequacies, high implementation costs, and insufficient visual quality were identified as key barriers to the full integration of VR into the cultural domain. Participants’ experiences indicate that VR functions not merely as a presentation tool, but as an immersive environment that allows users to re-experience cultural heritage. In this context, the study argues that improving VR-based applications in terms of both technical and content dimensions constitutes an important step toward cultural sustainability.